แสดงกระทู้

This section allows you to view all posts made by this member. Note that you can only see posts made in areas you currently have access to.


Topics - billcudror1122

หน้า: [1] 2 3 4
1

หญ้าหวาน
ชื่อสมุนไพร ต้นหญ้าหวาน
ชื่อวิทยาศาสตร์   Stevia rebaudiana Bertoni
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์  Eupatorium rebaudianum Bertoni, Stevia rebaudiana (Bertoni) Hemsl.)
ชื่อสามัญ  Stevia
วงศ์    Asteraceae
ถิ่นเกิด  หญ้าหวาน เป็นพืชที่มนุษย์รู้จักมาเป็นเวลายาวนานกว่า 1,500 ปี ชนพื้นเมืองแถบอเมริกาใต้เป็นผู้ค้นพบรวมทั้งนำมาใช้เป็นครั้งแรก มนุษย์ได้นำสารสกัดของต้นหญ้าหวานมาเป็นส่วนประกอบในชาที่ชงดื่มรวมทั้งยาสมุนไพรโบราณ โดยยิ่งไปกว่านั้นในประเทศขว้างรากวัย และบราซิล ซึ่งชื่อเดิมของหญ้าหวานที่ชนท้องที่ขว้างรากวัยเรียกเป็นkar-he-e หรือภาษาประเทศสเปน เรียกว่า yerba ducle แปลว่า สมุนไพรหวาน เป็นสมุนไพรที่ชาวพื้นเมืองของปารากวัย และก็บราซิล ใช้ผสมในอาหาร หรือเครื่องดื่มเพื่อเพิ่มความหวาน และใช้ชงเป็นชาดื่ม ที่เรียกว่า “ มะเตะ” มานานมากกว่า 400 ปีแล้วส่วนในแถบทวีปเอเชียพบว่าประเทศญี่ปุ่นเป็นประเทศแรกๆที่มีการใช้สารสกัดจากต้นหญ้าหวานอย่างล้นหลาม โดยนำไปเป็นองค์ประกอบของของกินรวมทั้งเครื่องดื่มต่างๆ  อาทิเช่น ผักดอง ซีอิ๊ว เต้าเจี้ยว เนื้อปลาบด เป็นต้น
สำหรับในประเทศไทยหญ้าหวานเริ่มไปสู่เมืองไทยเมื่อปี พุทธศักราช 2518 โดยเป็นการเอามาทดสอบปลูก ในภาคเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดลำพูน และจังหวัดเชียงราย ในขณะนี้สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาได้อนุญาตให้มีการใช้สารสตีวิโอไซด์เพื่อการบริโภค หญ้าหวานก็เลยจัดอยู่ในพืชสมุนไพรอีก
ลักษณะทั่วไป

  • ลำต้น ต้นหญ้าหวาน เป็นพืชล้มลุกอายุนับเป็นเวลาหลายปี ลำต้นแตกกิ่งสาขาตั้งแต่ระดับโคนต้น ทำให้ดูเป็นทรงพุ่มเตี้ย สูงประมาณ 30-90 เซนติเมตร ลำต้นตั้งชัน มีลักษณะทรงกลม เปลือกลำต้นบาง สีเขียวอ่อน ห่อหุ้มติดกับแกนลำต้น แกนแก่นไม้เป็นไม้เนื้ออ่อน เปราะหักง่าย
  • ใบ หญ้าหวานเป็นพืชใบเลี้ยงคู่ แตกใบออกเดี่ยวๆเรียงตรงกันข้ามกันเป็นคู่ตามลำต้น และก็กิ่ง รวมทั้งเหนือซอกใบจะแตกยอดสั้นๆทั้งสองข้าง แต่ละใบมีรูปหอกกลับ กว้างโดยประมาณ 1-1.5 ซม. ยาว


ราว 3-4 เซนติเมตร แผ่นใบเรียบ สีเขียวสด ขอบของใบหยักเป็นฟันเลื่อย แล้วก็งุ้มเข้ากลางแผ่นใบ เมื่อเคี้ยวหรือต้มน้ำกินจะมีรสหวานจัด

  • ดอก หญ้าหวานมีดอกเป็นช่อที่ปลายยอด มีก้านดอกสั้น กลีบมีจำนวน 5 กลีบ รูปหอกหรือรูปไข่ แผ่นกลีบดอกไม้มีสีขาว ข้างในมีเกสรตัวผู้สีเหลืองอมน้ำตาล และก็เกสรตัวเมีย 1 อัน ที่มีก้านเกสรสีขาวยาวยื่นออกมาจากกลางดอก คล้ายหนวดปลาดุก ดังนี้ ต้นหญ้าหวานจะออกดอกตลอดปี ในฤดูฝนจะมีดอกสีม่วง ส่วนฤดูอื่นๆออกดอกสีขาว
  • ผล ผล ได้ผลสำเร็จแห้งขนาดเล็ก ไม่ปริแตก ภายในมีเมล็ดโดดเดี่ยวเยอะๆ เมล็ดสีดำ มีขนปุยปกคลุม


การขยายพันธุ์  หญ้าหวาน เป็นพืชที่ชอบอากาศที่ค่อนข้างจะเย็น ในพื้นที่ที่มีอุณหภูมิโดยประมาณ 20-26 องศาเซลเซียส เป็นพืชที่ถูกใจดินร่วนหรือดินร่วนซุยปนทรายที่ระบายน้ำได้ดี และพืชจำพวกนี้จะเจริญเติบโตได้เป็นอย่างดีเมื่อเพาะปลูกในพื้นที่ที่มีความสูงจากระดับน้ำทะเลโดยประมาณ 600-700 เมตร
                ด้วยเหตุนั้นจึงมีการนำเข้ามาทดลองปลูกเอาไว้ในประเทศไทยเมื่อปี พุทธศักราช2518 ที่แถบภาคเหนือ ในจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ลำพูน จังหวัดพะเยา ซึ่งปรากฏว่าให้ผลผลิตเป็นที่ถูกใจ จึงมีการช่วยเหลือให้มีการปลูกมาจนกระทั่งปัจจุบันนี้
หญ้าหวานขยายพันธุ์ได้ 2 แนวทาง เป็น

  • การเพาะกล้าจากเม็ด มีจุดเด่น คือ ทำเป็นรวดเร็ว ลำต้นแตกกิ่งมาก ได้ผลผลิตสูง และนานหลายฤดู รวมถึงทนต่อโรค และก็แมลงเจริญ แต่มีข้อเสีย คือ มีค่าเมล็ดพันธุ์สูง และเสี่ยงต่อการกลายพันธุ์สูง อาจมีผลทำให้ปริมาณสารให้ความหวานน้อยลงหรือได้ผลผลิตใบลดน้อยลง
  • การปักชำกิ่ง มีจุดเด่นหมายถึงอดออมค่าเมล็ดพันธุ์ ไม่มีโอกาสเสี่ยงต่อการกลายพันธุ์ แต่ว่ามีข้อเสียหมายถึงใช้เวลานาน มีต้นทุนการปักชำ ลำต้นแตกกิ่งน้อย แก่การเก็บเกี่ยวสั้น ผลิตผลให้ต่ำยิ่งกว่ากล้าจากเมล็ด รวมทั้ง ลำต้นอ่อนแอ ไม่ทนต่อโรค แล้วก็แมลง


สำหรับในการเก็บเกี่ยว  การเก็บใบต้นหญ้าหวานจะเริ่มเก็บหนแรกได้ 25-30 วัน หลังปลูก ถ้าเกิดต้นสมบูรณ์เพียงพอ จะเก็บได้ตลอดเดือนละ 1 ครั้ง ตลอดทั้งปี จะเก็บได้โดยประมาณ 10-12 ครั้ง แต่ละครั้งเก็บใบสดได้ราว 40-60 กก./ไร่ ซึ่งได้ผลผลิตใบสูงสุดในฤดูฝน และได้ผลผลิตต่ำในฤดูหนาว และฤดูแล้ง ทั้งนี้ ต้นหญ้าหวาน 1 รุ่นจะแก่เก็บเกี่ยวไดนานถึง 3 ปี
สำหรับต้นหญ้าหวานสดที่เก็บเกี่ยวได้ จะต้องล้างทำความสะอาด แล้วก็ตากแดดให้แห้งก่อนส่งโรงงาน แบ่งได้ 2 เกรดหมายถึงเกรด Aรวมทั้งเกรด B หากภาวะใบไม่สมบูรณ์ ใบมีสีเหลืองหรือซีดเซียว จะถูกคัดเลือกเป็นเกรด B แม้กระนั้นเกรดของใบไม่เป็นผลทำให้ความหวานแตกต่าง
ต้นหญ้าหวานแห้ง เกรด B จะเจอราว 1 ใน 3 ของจำนวนหญ้าหวานแห้งทั้งผอง ต้นหญ้าหวานแห้งเกรด A บางทีอาจขายเป็นใบชา ในราคา 200-500 บาท/กิโล ส่วนเกรด B จะถูกขายในราคาประมาณ 150 บาท/กก. รวมทั้งใช้บดเป็นผุยผงต้นหญ้าหวานแห้ง ที่ขายในโลละ 500 บาท 5 ส่วนราคารับซื้อต้นหญ้าหวานแห้งหน้าโรงงาน อาจมีราคาในตอนเดียวกันหรือสูงยิ่งกว่า (ข้อมูล ราคาปี 2555)
ส่วนประกอบทางเคมี  ใบหญ้าหวานแห้ง สกัดด้วยน้ำได้สารหวานโดยประมาณจำนวนร้อยละหนึ่ง ซึ่งสารหวานพวกนี้มีชื่อเรียกว่า สตีวิโอไซด์ (Stevioside) ซึ่งมีความหวานมากยิ่งกว่าน้ำตาล 150 - 300 เท่า มีความคงตัวสูงอีกทั้งในตัวทำละลาย กรดอ่อน เบสอ่อน รวมทั้งทนความร้อนได้ถึง 200 องศาเซลเซียส จึงไม่สลายตัวหรือเปลี่ยนสภาพจากความร้อนสำหรับการทำกับข้าว ใช้ในปริมาณน้อย ไม่มีพิษรวมทั้งไม่เป็นอันตรายสำหรับในการบริโภคซึ่งนักวิทยาศาสตร์ศึกษาค้นพบว่าสารสกัดจากหญ้าหวานประกอบไปด้วยกรุ๊ปสารที่มีชื่อเรียกว่า ไกลโคไซด์ (Glycoside) และ อะไกลโคน (Aglycone) สารไกลโคไซด์จะประกอบไปด้วยโมเลกุลของน้ำตาลเดกซ์โทรส (Glucose) ส่วนสารอะไกลโคนจะประกอบไปด้วยน้ำตาลที่มีโมเลกุลใหญ่ขึ้นหรือบางทีอาจเรียกรวมๆว่า โพลีแซคคาไรด์ (Polysaccharides) ซึ่งกลุ่มน้ำตาลพวกนี้นี่เองที่ทำให้สารสกัดของต้นหญ้าหวานมีรสหวาน
โดยสารสำคัญต่างๆที่เจอในหญ้าหวานมีหลายแบบ เช่น
– Stevioside พบบ่อยที่สุด 2.0-7.7%
– Rebaudioside A ถึง F เจอลำดับรองลงมา ราว 0.8-2.9%
– Steviol
– Steviolbioside
– Dulcoside A
สารสติวิออลไกลโคไซด์ (รูปที่ 1) มีลักษณะเป็นผุยผงสีขาวถึงสีเหลืองอ่อนไม่มีกลิ่น มีความคงตัวสูงในตัวทำละลาย กรดอ่อน เบสอ่อน รวมทั้งทนไฟ
คุณสมบัติทางด้านกายภาพ รวมทั้งเคมีของ stevioside
– สูตรทางเคมี : C35H60O18
– น้ำหนักโมเลกุล : 804.9
– จุดหลอมเหลว : 198 °C
รูปที่   2    Stevioside
ที่มา : อ้างถึงใน ศิวาพร (2546) รวมทั้งสาโรจน์ (2547)
คุณประโยชน์/คุณประโยชน์ 
สารสกัดที่ได้จากหญ้าหวานชื่อว่า สตีวิโอไซด์ (stevioside) เป็นสารที่ให้ความหวานมากยิ่งกว่า 200-300 เท่าของน้ำตาลแม้กระนั้นไม่ทำให้เกิดพลังงาน (แคลลอรี่) ภายในร่างกายอะไร ด้วยความพิเศษของหญ้าหวานนี้  ก็เลยมีคุณประโยชน์และประโยชน์ต่างๆจำนวนมาก ดังเช่น
ลดระดับน้ำตาลในเลือด ผู้ป่วยโรคเบาหวานนั้นเสี่ยงมีสภาวะน้ำตาลในเลือดสูงได้ง่าย ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อร่างกายขาดเซลล์ที่ผลิตอินซูลินหรือเกิดภาวะซนอินซูลิน ยิ่งกว่านั้น ยังมีสาเหตุอื่นที่ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงได้ เป็นต้นว่า ไม่ได้รับอินซูลินหรือยารักษาโรคเบาหวาน กินคาร์โบไฮเดรตมากจนเกินไป เกิดความเคร่งเครียด ได้รับบาดเจ็บ เข้ารับการผ่าตัด หรือติดเชื้อ ซึ่งคุณประโยชน์อีกประการหนึ่งของหญ้าหวานที่อาจเป็นประโยชน์ต่อคนป่วยเบาหวานก็คือควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด โดยปรากฏงานศึกษาค้นคว้าวิจัยที่เรียนเรื่องนี้มากไม่น้อยเลยทีเดียว งานวิจัยหนึ่งได้ให้คนเจ็บโรคเบาหวานชนิดที่ 2 กินสารสกัดต้นหญ้าหวาน 1 กรัม พร้อมเข้ารับการพิสูจน์เลือดหลังผ่านไป 4 ชั่วโมง พบว่าคนไข้มีระดับน้ำตาลในเลือดน้อยลง สอดคล้องกับการค้นคว้าอีกชิ้นที่ค้นพบว่าระดับน้ำตาลในเลือดของผู้เจ็บป่วยโรคเบาหวานประเภทที่ 2 น้อยลงอย่างมีนัยสำคัญภายหลังจากกินแป้งที่ทำจากต้นหญ้าหวาน
นอกนั้น การกินต้นหญ้าหวานบางทีอาจลดระดับน้ำตาลในเลือดของคนที่มีสุขภาพปกติด้วยเหมือนกัน งานศึกษาค้นคว้าและการวิจัยหนึ่งได้สุ่มให้ผู้เข้าร่วมทดลองกินซูโครส แอสปาแตม และก็หญ้าหวานก่อนที่จะกินอาหารมื้อกลางวันแล้วก็มื้อเย็น เป็นเวลา 3 วัน ผลการศึกษาวิจัยพบว่าคนที่กินหญ้าหวานมีระดับน้ำตาลในเลือดแล้วก็อินซูลินหลังรับประทานอาหารลดน้อยลงมากยิ่งกว่าผู้ที่กินซูโครสและแอสปาแตมอย่างเป็นจริงเป็นจัง นอกเหนือจากนั้น กรุ๊ปที่กินต้นหญ้าหวานและก็แอสปาแตมก่อนมื้อของกินยังรู้สึกอิ่มและไม่กินอาหารอื่นเพิ่มเติมอีกจากมื้อหลัก เหมือนกันกับงานค้นคว้าวิจัยอีกชิ้นที่ชี้ให้เห็นว่าการรับประทานสารสกัดจากใบหญ้าหวานช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดของผู้เข้าร่วมการทดสอบที่ไม่ได้ป่วยด้วยเบาหวานหรือมีภาวะน้ำตาลในเลือดสูงได้
ทั้งยังมีคุณสมบัติช่วยยั้งการเติบโตของแบคทีเรียในปากหลายแบบ จึงไม่ทำให้อาหารหรือเครื่องดื่มที่เก็บไว้นานมีการบูดเน่า ไม่ทำให้ฟันผุหรือเหงือกบวมอักเสบได้ง่าย จึงมีการใช้ ผสมในของกิน และก็เครื่องดื่ม รวมทั้งผสมในยาสีฟันหรือยาบ้วนปาก เพื่อแต่งรส รวมทั้งช่วยปกป้องโรคฟันผุ
อนึ่งฤทธิ์ในการออกรสหวานของสารสตีวิโอไซด์จะแตกต่างจากน้ำตาลซะทีเดียว เนื่องจากสารสตีวิโอไซด์จะออกรสหวานช้ากว่าน้ำตาลทรายน้อย จะเลือนลางจางหายไปช้ากว่าน้ำตาลทราย นอกนั้นสารดังที่กล่าวมาข้างต้นยังเป็นสารที่ไม่มีคุณค่าทางอาหารอะไร เพราะมีแคลอรีต่ำมากหรือเปล่ามีเลย และจะไม่ถูกย่อยให้กำเนิดเป็นพลังงานกับร่างกาย แม้กระนั้นจากจุดด้วยนี้นี่เองก็ถือเป็นจุดเด่นที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับคนที่เป็นโรคเบาหวาน ความดันโลหิต โรคไขมันในเลือดสูง โรคอ้วน และก็โรคหัวใจ
ในตอนนี้มีการอนุญาตให้ใช้สารสกัดจากหญ้าหวานเป็นสารทดแทนน้ำตาลในประเทศต่างๆไม่น้อยกว่า 30 ประเทศ ตัวอย่างเช่น ญี่ปุ่น จีน เกาหลี แคนท้องนาดา ออสเตเลีย นิวซีแลนด์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย แล้วก็มีทิศทางมากขึ้นองค์การอาหารแล้วก็ยาของสหรัฐอเมริกาและกลุ่มประเทศในยุโรปอนุญาตให้มีการใช้สารหวานจากหญ้าหวานเป็นส่วนประกอบในเครื่องดื่ม ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2551 รวมทั้ง พุทธศักราช 2554 เป็นลำดับ ประเทศไทย โดยกระทรวงสาธารณสุข ประกาศอนุญาตให้มีการผลิต แล้วก็ขายต้นหญ้าหวานในประเทศไทย ตั้งแต่ พุทธศักราช 2545 (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 262) พ.ศ. 2545 เรื่อง สตีวิโอไซด์รวมทั้งของกินที่มีส่วนผสมของสตีวิโอไซด์) แล้วก็ประกาศให้สารสกัดสติวิออลไกลโคไซด์เป็นวัตถุเจือปนของกิน ตั้งแต่ปี พุทธศักราช 2556 (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 360) พุทธศักราช 2556 เรื่อง สตีวิออลไกลโคไซด์) โดยอ้างอิงข้อมูลของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญว่าด้วยวัตถุเจือปนของกินขององค์การอาหารแล้วก็เกษตร และองค์การอนามัยโลก แห่งองค์การสหประชาชาติ (The Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives, JECFA) ซึ่งได้ประเมินและระบุค่าความปลอดภัย (Acceptable Daily Intake, ADI) แล้ว
แบบอย่าง/ขนาดวิธีใช้  จากผลที่เกิดขึ้นจากงานวิจัยของทีมวิจัยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้สรุปว่า สารสกัดจากต้นหญ้าหวานมีความปลอดภัยในทุกๆกรณี โดยค่าสูงสุดที่กินได้อย่างปลอดภัยเป็น 7,938 มก./กก.(น้ำหนักตัว)/วัน ซึ่งสูงมากมายถ้าเทียบกับการผสมในเครื่องดื่มหรือกาแฟถึง 73 ถ้วยต่อวัน ซึ่งเป็นไปไม่ได้แน่ๆ เพราะว่าคนส่วนใหญ่กินกันราวๆ 2-3 ก็ถือว่ามากมายเพียงพอต่อวันแล้ว ซึ่งการใช้หญ้าหวานโดยสวัสดิภาพหมายถึงราวๆ 1-2 ใบต่อเครื่องดื่ม 1 ถ้วย นับว่าเป็นปริมาณที่สมควรและไม่หวานมากเกินความจำเป็น  แต่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญของของกินและเกษตรที่ยูเอ็น องค์การอนามัยโลกที่เกี่ยวกับสารเจือปนในของกิน ได้กำหนดค่าความปลอดภัย เบื้องต้นไว้ไม่เกิน 2 มก.ต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกก.ต่อวัน แต่บางทีอาจต้องระวังการใช้ในใช้ในขนาดสูงติดต่อกันโดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่มีภาวการณ์โรคไตแล้วก็ตับ
ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 360 พุทธศักราช2556 เรื่องสตีวิออลไกลโคไซด์) สตีวิออลไกลโคไซด์ หมายความว่า สารสกัดบริสุทธิ์จากใบต้นหญ้าหวาน ซึ่งมี สตีวิโอไซด์ รีบาวดิโอไซด์ เอ รีบาวดิโอไซด์ บี รีบาวดิโอไซด์ ซี รีบาวดิโอไซด์ ดี รีบาวดิโอไซด์ วัวไซด์ เอ รูบุโซไซด์ และก็ สตีวิออลไบโอไซด์ สารสกัดจากหญ้าหวานที่อนุญาตให้ใช้เป็นองค์ประกอบของกินควรมีจำนวนสารในกลุ่มสตีวิออลไกลโคไซด์ รวมไม่น้อยกว่าปริมาณร้อยละ 95 ของน้ำหนักแห้ง ซึ่งอ้างอิงจากมาตรฐาน องค์การอาหารและเกษตร รวมทั้งองค์การอนามัยโลก ที่ยูเอ็น
การเล่าเรียนทางเภสัชวิทยา  ในปี ค.ศ.1991 มีนักวิทยาศาสตร์ที่ชื่อว่า Emily Procinska แล้วก็ภาควิชา ได้ออกมาค้นคว้ารายงานวิจัยของ John M. Pezzuto ว่าอาจมีข้อบกพร่อง โดยเผยแพร่ในนิตยสาร Mutagenesis กล่าวว่า ต้นหญ้าหวานไม่มีผลส่งผลให้เกิด Mutagenic (สารก่อกลายพันธุ์) แต่อย่างใด ดังนี้ได้ทำการทดสอบซ้ำอยู่บ่อยมาก จากนั้นมาก็ได้มีรายงานต่างๆออกตามมาอีกเยอะมากที่บอกว่าผลของ mutagenic ในสารสกัดหญ้าหวานมีผลน้อยมาก หรือบางครั้งก็อาจจะไม่มีผลเลย รวมทั้งต่อมาก็เลยได้มีการตรวจตราความเป็นพิษพบว่า งานวิจัยส่วนมากระบุว่าต้นหญ้าหวานไม่มีพิษ และไม่มีหลักฐานอะไรก็แล้วแต่ระบุว่าต้นหญ้าหวานให้เกิดโรคมะเร็งอะไร  และยังมีการศึกษาทางสถานพยาบาลอีกหลายๆฉบับ ซึ่งส่ววนใหญ่มีผลการเรียนรู้ระบุถึงกลไกการออกฤทธิ์ภายในร่างกายมนุษย์คือ   กลไกการออกฤทธิ์ของหญ้าหวานคือ สารสกัดของหญ้าหวานที่เป็นไกลโคไซด์ซึ่งมีส่วนประกอบของน้ำตาลเดกซ์โทรสและก็สารอะไกลโคนซึ่งเป็นน้ำตาลโมเลกุลที่ใหญ่ขึ้น (Polysaccharides) จะทำปฏิกิริยากับต่อมรับรสของลิ้น ทำให้พวกเรารับรสชาติความหวานซึ่งมีมากกว่าน้ำตาลถึง 150 เท่า และต่อมรับรสเล็กน้อยจะทำปฏิกิริยากับสารอะไกลโคนซึ่งทำให้เกิดความรู้สึกถึงรสขมได้นิดหน่อย  และระบบทางเดินอาหารของผู้คนก็สามารถย่อยสลายและแยกไกลโคไซด์ของต้นหญ้าหวานออกมาเป็นน้ำตาลกลูโคสได้อีกด้วย โดยน้ำตาลเดกซ์โทรสที่ได้นี้ส่วนมากจะถูกแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ดึงไปใช้เป็นพลังงานของตัวลำไส้เอง ก็เลยมีเดกซ์โทรสจากสารสกัดต้นหญ้าหวานเพียงส่วนน้อยที่ถูกดูดซึมไปสู่กระแสโลหิต ส่วนสารสตีวิออลรวมทั้งสารโพลีแซคค้างไรด์ (Poly saccharides) เล็กน้อยจะถูกดูดซับไปสู่ร่างกาย และส่วนใหญ่ที่เหลือจะถูกขับทิ้งไปกับอุจจาระ

การเรียนรู้ทางพิษวิทยา จากการเรียนความเป็นพิษในหนูหลายๆการศึกษาเล่าเรียน
โดยให้สาร สตีวิโอไซด์ ผสมในอาหารในขนาดต่างๆจนกระทั่ง 5% (ขนาดสูงถึง 2 g/kg น้ำหนักตัว ให้ต่อเนื่องกัน 3 เดือน จนถึง 2 ปี ไม่พบความเป็นพิษที่รุนแรงต่อตับ รวมทั้งไต แต่มีกล่าวว่าหนูที่ได้รับ สตีวิโอไซด์ โดยการฉีดเข้าใต้ผิวหนังในขนาดสูงถึง 1.5 g/kg น้ำหนักตัว ส่งผลต่อไตโดยมี blood urea nitrogen (BUN) และก็ creatinine ในเลือดสูงขึ้น แต่ว่าขนาดดังกล่าวเป็นขนาดที่สูงกว่าขนาดที่ใช้กินในคนมากประกอบกับเป็นการให้โดยการฉีดเข้าใต้ผิวหนัง โดยเหตุนี้ผลการศึกษาเรียนรู้ถึงความปลอดภัยของสตีวิโอไซด์ในของกิน เป็นระยะเวลานานจนกระทั่งปัจจุบันปรากฏว่ามีลัษณะทิศทางทางด้านความปลอดภัยที่ดี เมื่อต้นปี ค.ศ. 2009 ประเทศอเมริกาโดย USFDA ได้ใคร่ครวญและประกาศว่า หญ้าหวานได้รับการยอมรับโดยธรรมดาว่าไม่เป็นอันตราย "Generally Recognized As Safe (GRAS)  ส่วนการทดสอบการกลายพันธุ์ของสารสกัดต้นหญ้าหวาน โดย Fujita และคณะ (1979), Okumura
รวมทั้งคณะ (1978) แล้วก็ Tama Biochemical Co-Ltd. (1981) กระทำทดลองกับเชื้อ Salmonella typhimurium, Escherichia coli และ Bacillus subtilis ผลของการทดสอบ พบว่า สารดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้นไม่ก่อกลายพันธุ์แต่อย่างใด
คำแนะนำ/ข้อควรระวัง
ถึงแม้ปัจจุบันนี้ยังไม่เจอสิ่งที่ไม่อนุญาตใช้หญ้าหวานที่เด่นชัด แต่สิ่งที่จำเป็นต้องระมัดระวังคือ

  • ไม่สมควรบริโภคหญ้าหวานใน ปริมาณที่เกินกว่าที่กำหนดในสินค้าที่ได้รับคำยืนยันความปลอดภัยการบริโภคจากอย. กระทรวงสาธารณสุข (อย)
  • เลี่ยงบริโภคหญ้าหวานในเรื่องที่แพ้พืชเชื้อสายเดียวกับต้นหญ้าหวาน ดังเช่น ดอกต้นเบญจมาศ ดาวเรือง เป็นต้น เนื่องจากคนที่แพ้พืชเหล่านี้บางทีอาจเสี่ยงมีลักษณะแพ้หญ้าหวานได้เช่นเดียวกัน
  • ผู้ป่วยเบาหวานที่รับประทานหญ้าหวานควรหมั่นวัดระดับน้ำตาลในเลือด แล้วก็หารือหมอในทันทีถ้าหากมีอาการไม่ดีเหมือนปกติใดๆเพราะหญ้าหวานหรือผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดจากหญ้าหวานอาจส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำเกินไปได้
  • สตรีตั้งท้อง สตรีให้นมบุตร แล้วก็เด็ก ควรหารือหมอก่อนที่จะมีการบริโภคหญ้าหวานเสมอ
  • ลูกค้าต้นหญ้าหวานบางรายอาจกำเนิดอาการท้องอืด คลื่นไส้ วิงเวียนหัว ปวดกล้ามเนื้อ หรือชะตามร่างกายได้
  • ไม่บริโภคสินค้าหญ้าหวานที่หมดอายุ

    เอกสารอ้างอิง

  • รศ.ดร.ภก.พิสมัย กุลกาญจนาธร. หญ้าหวาน.....หวานทางเลือก....เพื่อสุขภาพ.ภาควิชาเภสัชเคมี คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • มตรี สุทธจิตต์ และคณะ, 2540, การรวบรวม การทบทวน การวิเคราะห์ข้อมูลวิจัยและการสังเคราะห์แนวความคิดที่-เกี่ยวกับเรื่องความปลอดภัยของหญ้าหวาน-และผลิตภัณฑ์จากหญ้าหวาน.
  • เชาวนี สุวรรณโชติ, 2556, การศึกษาความเป็นไปได้ในการลงทุน-โรงงานสกัดผงหญ้าหวาน อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่.
  • Rajab R., Mohankumar C., Murugan K., Harish M. and Mohanan PV. Purification and toxicity studies of stevioside from Stevia rebaudiana Bertoni.Article. 2009; 16(1):49-54.
  • มัทนียา วังประภา, 2548, การผลิตสารสตีวิโอไซด์-โดยการเพาะเลี้ยงหญ้าหวาน-ในเครื่องปฏิกรณ์ชีวภาพ.
  • หญ้าหวาน.วิกิพีเดีย.สารานุกรมเสรี.(ออนไลน์)เข้าถึงได้จากhttp://www.th.wikipedia.org/wiki/
  • กล้าณรงค์ ศรีรอต. 2542. สารให้ความหวาน(sweeteners) : คุณสมบัติและการใช้ประโยชน์. http://www.disthai.com/
  • หญ้าหวาน(Stevia) สรรพคุณและการปลูกหญ้าหวาน.พืชเกษตรดอทคอม เว็บเพือเกษตรกรไทย
  • CODEX-2010: JECFA Monograph (2010) INS no. 960
  • Kroyer G. Stevioside and Stevia-sweetener in food: application, stability and interaction with food ingredients. J. Verbr. Lebensm. 2010; 5:225-229
  • หญ้าหวานต้านโรค พิสูจน์ได้จริงหรือไม่.พบแพทย์ดอทคอม
  • Goyal SK., Samsher And Goyal RK. Stevia (Stevia rebaudiana) a bio-sweetener: a review. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 2010; 61(1):1-10.
  • การใช้หญ้าหวานมีผลอย่างไรต่อผู้ป่วยเบาหวาน.กระดานถาม-ตอบ.สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก
  • Munish P, Deepika S, Ashok T and Kdownstream. Processing of stevioside and its potential applications. Biotechnology Advances 2011; 29: 781-791.
  • Madan S, Ahmad S; Singh G.N, Kohli, Kanchan, Kumar Y, Singh R, Garg M. Stevia rebaudiana (Bert.) Bertoni-A review. Indian Journal of Natural Products and Resources 2010; 1:267-286.



Tags : ต้นหญ้าหวาน

2

โรคธาลัสซีเมีย (Thalassemia)
โรคธาลัสซีเมีย เป็นอย่างไร โรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย (thalassemia) เป็นโรคโลหิตจาง จากพันธุกรรมอันเนื่องมาจากความไม่ดีเหมือนปกติของการผลิตฮีโมโกลบิน ทําให้สร้างลดน้อยลง (thalassemia) และหรือสร้างฮีโมโกลบินไม่ดีเหมือนปกติ (hemoglobinopathy) ได้ผลให้เม็ดเลือดแดงมีลักษณะแตกต่างจากปกติรวมทั้งแก่สั้น (hemolytic anemia) และก็แตกง่าย โรคธาลัสซีเมียมีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมแบบ autosomal กล่าวคือ อีกทั้งบิดารวมทั้งมารดาของคนที่เป็นโรคธาลัสซีเมียจะมีธาลัสซีเมียแอบแฝง หรือเรียกว่าเป็นพาหะของธาลัสซีเมีย (thalassemia trait, carrier, heterozygote) หรือเป็นโรคธาลัสซีเมีย ซึ่งจะมีผลทำให้คนป่วยกำเนิดอาการซีดเซียวเหลืองเรื้อรังแล้วก็มีภาวะแทรกซ้อนต่างๆตามมา  ทั้งนี้โรคธาลัสซีภรรยาจัดเป็นโรคโลหิตจางทางด้านกรรมพันธุ์ที่พบได้ทั่วไปที่สุดในโลก สามารถพบได้ทั่วทั้งโลก แต่ว่าเจอได้สูงในแถบเอเซียอาคเนย์ และคนในถิ่นสมุทรเมดิเตอร์เรเนียน ในประเทศไทย ในประเทศไทย เจอคนเจ็บโรคนี้ปริมาณร้อยละ 1 แล้วก็พบผู้เป็นพาหะของโรค หรือผู้ที่มียีนแฝงโดยประมาณจำนวนร้อยละ 30-40 สุดแต่ภูมิภาค ในจังหวัดพิษณุโลกเจอผู้เป็นพาหะร้อยละ 30.5
สิ่งที่ทำให้เกิดโรคธาลัสซีภรรยา มีสาเหตุมาจากความแตกต่างจากปกติด้านกรรมพันธุ์ ซึ่งสามารถถ่ายทอดต่อๆกันมาจากบรรพบุรุษในลักษณะยีนด้อย (autosomal recessive) กล่าวอีกนัยหนึ่งผู้ป่วย (คนที่มีลักษณะอาการแสดงของโรคนี้) ต้องรับคู่ยีนที่ไม่ปกติมาจากฝ่ายบิดาและแม่ทั้งสองยีน ส่วนคนที่รับยีนเปลี่ยนไปจากปกติมาจากฝ้ายข้างใดข้างหนึ่งเพียงแต่ฝ่ายเดียว จะไม่ป่วยเป็นโรคนี้และมีสุขภาพเป็นปกติดี แต่ว่าจะมียีนแตกต่างจากปกติแอบแฝงอยู่ในตัวรวมทั้งสามารถถ่ายทอดไปยังบุตรหลานต่อไป เรียกว่า พาหะธาลัสซีเมีย  ด้วยเหตุว่าความไม่ดีเหมือนปกติด้านกรรมพันธุ์มีได้นานาประการลักษณะ โรคนี้ก็เลยแบ่งออกเป็น 2 กรุ๊ป ดังเช่นว่า แอลฟาทาลัสซีเมีย (alpha-thalassemia) และอนุภาคเบตาทาลัสซีเมีย (beta-thalassemia) ซึ่งเกี่ยวโยงกับความไม่ดีเหมือนปกติของยีนสำหรับเพื่อการควบคุมการสร้างโปรตีนโกลบินจำพวกแอลฟารวมทั้งอนุภาคบีตาเป็นลำดับอีกทั้ง 2 กลุ่มนี้ ยังสามารถแบ่งเป็นประเภทย่อยๆได้อีกหลายอย่าง ซึ่งมีความร้ายแรงมากมายน้อยนานับประการ ซึ่งได้ผลจากการจับคู่ระหว่างยีนเปลี่ยนไปจากปกติประเภทต่างๆอาทิเช่น ถ้าเกิดคนไหนรับการถ่ายทอดสารพันธุกรรมจำพวก อัลฟา - ธาลัสซีภรรยา หรือ เบต้า - ธาลัสซีเมีย มาจากบิดาหรือคุณแม่เพียงแค่ฝ่ายเดียว ก็นับว่าผู้นั้นเป็นพาหะอัลฟาธาลัสซีเมีย พาหะฮีโมโกลบินคอนแสตนสปริงค์ พาหะเบต้าธาลัสซีเมีย หรือพาหะฮีโมโกลบินอี แม้กระนั้นถ้าคนไหนได้รับการถ่ายทอดสารพัดธุบาปจำพวก อัลฟา - ธาลัสซีภรรยา หรือชนิด เบต้า - ธาลัสซีภรรยา มากมายจากพ่อและก็มารดา ก็จัดว่าผู้นั้นเป็น
โรคธาลัสซีเมีย เช่น โรคฮีโมโกลบินเฮช โรคฮีโมโกลบินบาร์ท โรคเบต้าธาลัสซีเมีย หรือ โรคเบต้าธาลัสซีเมียฮีโมโกลบิน เป็นต้น
                สรุปได้ว่าเพราะว่าธาลัสซีเมียเป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม ก็เลยหมายความว่า พ่อหรือแม่ของคนไข้อาจเป็นโรคธาลัสซีเมียหรือเป็นพาหะและก็ส่งต่อกรรมพันธุ์กลุ่มนี้มายังลูก คนที่ได้รับกรรมพันธุ์หรือยีนจากพ่อหรือแม่เพียงฝ่ายเดียวเรียกว่าธาลัสซีเมียแอบแฝง ไม่ถือได้ว่าเป็นโรค โดยผู้ที่เป็นธาลัสซีภรรยาซ่อนเร้นจะไม่เกิดอาการอะไรก็ตามแต่สามารถเป็นพาหะและส่งต่อยีนนี้ไปสู่รุ่นต่อไปได้
โอกาสเสี่ยงที่ลูกจะเป็นโรคธาลัสซีเมียจากพันธุกรรม

  • หากบิดาหรือแม่ฝ้ายข้างใดข้างหนึ่งเป็นพาหะของโรค ส่วนอีกฝ่ายปกติบริบูรณ์ดี จังหวะที่บุตรจะเป็นพาหะเท่ากับ 50% แล้วก็จังหวะที่ลูกจะเป็นปกติบริบูรณ์เท่ากับ 50%
  • ถ้าทั้งบิดาแล้วก็แม่ต่างข้างต่างเป็นพาหะของโรค โอกาสที่บุตรจะเป็นพาหะพอๆกับ 50%, โอกาสที่บุตรจะเป็นโรคธาลัสซีภรรยาพอๆกับ 25% และก็ช่องทางที่ลูกจะปกติสมบูรณ์พอๆกับ 25%
  • ถ้าเกิดพ่อหรือแม่ฝ้ายข้างใดข้างหนึ่งเป็นพาหะของโรค ส่วนอีกข้างเป็นโรคธาลัสซีเมีย จังหวะที่ลูกจะเป็นพาหะเท่ากับ 50% รวมทั้งช่องทางที่บุตรจะเป็นโรคธาลัสซีภรรยาเท่ากับ 50%
  • หากบิดารวมทั้งแม่ต่างฝ่ายต่างเป็นโรคธาลัสซีเมีย โอกาสที่ลูกจะป่วยเป็นโรคธาลัสซีเมียเท่ากับ 100%


นอกจากนี้ธาลัสซีภรรยาแต่ละจำพวกยังปรากฏคุณสมบัติเฉพาะอีกหลายประการ ซึ่งนำมาซึ่งความรุนแรงของอาการในระดับที่แตกต่างกันอีกด้วย
อาการของโรคธาลัสซีเมีย
โรคทาลัสซีเมียชนิดที่ร้ายแรงที่สุด เช่น โรคฮีโมโกลบินบาร์ตไฮดรอปส์ฟีทัลลิส (haemoglobin Bart’s hydrops fetalis) เกิดขึ้นจากยีนที่สร้างโกลบินประเภทแอลฟาหายไปทั้งผอง ทำให้ไม่อาจจะสร้างโกลบินชนิดแอลฟา ซึ่งเป็นโกลบินที่สำคัญที่สุดได้เลย แต่จะสร้างฮีโมโกลบินบาร์ตแทนทั้งหมด ซึ่งจะจับออกซิเจนไว้เอง ไม่ปล่อยให้แก่เยื่อ ทำให้คนที่เป็นโรคนี้มีความผิดธรรมดาตั้งแต่เป็นทารกในท้องคุณแม่ โดยเด็กแรกเกิดมีลักษณะบวมน้ำจากภาวการณ์ซีดเซียวร้ายแรง ส่วนมากจะเสียชีวิตตั้งแต่ในครรภ์ ส่วนน้อยเสียชีวิตขณะคลอดหรือหลังคลอด
เพียงเล็กน้อย เด็กแบเบาะจะมีลักษณะอาการซีดเผือด บวม พุงป่อง ตับแล้วก็ม้ามโต มารดาที่ตั้งท้องเด็กแรกเกิดที่เป็นโรคนี้ มักจะมีภาวการณ์ท้องเป็นพิษแทรก ชอบมีการคลอดผิดปกติ และตกเลือดก่อนหรือหลังคลอด
โรคทาลัสซีเมียที่มีลักษณะร้ายแรงปานกลางถึงร้ายแรงมาก  โดยมากเป็นอนุภาคเบตาทาลัสซีเมียประเภทโฮโมไซกัส (homozygous beta-thalassemia) รวมทั้งนิดหน่อยของเบตาทาลัสซีเมียชนิดเฮโมโกลบินอี (beta-thalassemia/heamoglobim E) มีเหตุมาจากความแตกต่างจากปกติของยีนที่สร้างโกลบินชนิดเบตา ผู้เจ็บป่วยกลุ่มนี้เมื่อทารกมีลักษณะปกติ ไม่ซีดเผือด จะซีดเผือดตั้งแต่อายุ 2-3 เดือน (ในกลุ่มอาการร้ายแรงมากมาย) หรือเมื่ออายุเป็นปีไปแล้ว (ในกลุ่มร้ายแรงปานกลาง) อาการสำคัญเป็น ซีด เหลือง ตับโต ม้ามโต ตัวเล็กแกร็น น้ำหนักน้อยไม่สมอายุ เป็นชายหนุ่มเป็นสาวช้า บริเวณใบหน้าแปลก (ดังที่เรียกว่า หน้าทาลัสซีเมีย) กรุ๊ปที่มีลักษณะอาการร้ายแรงมากมาย ถ้าหากมิได้รับการรักษาจะแก่สั้น (50%  เสียชีวิตภายในระยะเวลา 10 ปี รวมทั้ง 70% เสียชีวิตข้างใน 25 ปี)  ส่วนกลุ่มที่อาการร้ายแรงปานกลางอาจมีอายุยืนยาวจนเป็นผู้ใหญ่สามารถสมรสมีบุตรหลานได้
โรคทาลัสซีเมียที่มีลักษณะอาการน้อย ส่วนมากเป็น โรคเฮโมโกลบินเอช (haemoglobin H disease ซึ่งอยู่ในกรุ๊ปแอลฟาทาลัสซีเมีย) และเล็กน้อยของอนุภาคเบตาทาลัสซีเมียประเภทมีฮีโมโกลบินอี ผู้เจ็บป่วยมีภาวการณ์ซีดเซียวเล็กน้อยเหลืองนิดหน่อย ม้ามไม่โตหรือโตเพียงแค่เล็กๆน้อยๆ การเติบโตค่อนข้างธรรมดา ลักษณะบริเวณใบหน้าธรรมดา (ไม่เป็นทาลัสซีเมีย) สุขภาพค่อนข้างแข็งแรงและก็อายุยืนยาวเช่นคนธรรมดา
โดยปกติมักไม่ต้องมาเจอหมอและไม่จะต้องได้รับเลือดรักษา ผู้ป่วยจำนวนไม่ใช่น้อยไม่เคยรู้ว่าตนเองเป็นโรคนี้ และบางทีอาจได้รับการวินิจฉัยเมื่อมาพบแพทย์ด้วยปัจจัยอื่น หรือเมื่อมีภาวะแทรกซ้อน ผู้เจ็บป่วยเฮโมโกลบินเอชบางเวลาอาจเกิดภาวะเม็ดเลือดแดงแตกทันควัน (acute hemolysis) ซึ่งมักเกิดขึ้นเมื่อเป็นไข้จากการต่อว่าดเชื้อ ผู้เจ็บป่วยจะมีอาการซีดลงอย่างรวดเร็วรวมทั้งรุนแรงจนจำต้องได้รับเลือด
กลุ่มบุคคลที่เสี่ยงที่จะเป็นโรคธาลัสซีภรรยา ประชาชนไทยเป็นพาหะมากถึงปริมาณร้อยละ 35 ถ้าเกิดมีพี่น้องเป็นธาลัสซีภรรยา อัตราเสี่ยงที่จะเป็นพาหะจะยิ่งเพิ่มมากขึ้น สามีภรรยาที่เป็นพาหะทั้งสองอาจมีลูกเป็นโรคธาลัสซีภรรยาได้ ดังนั้นคนที่มีโอกาสเป็นโรคธาลัสซีภรรยา หรือพาหะธาลัสซีเมียจะมีประวัติรวมทั้งอากาต่างๆดังต่อไปนี้
ผู้ที่มีโอกาสเป็นโรคหรือพาหะคือ

  • ตัวซีดเซียว แล้วก็อาจตรวจพบตับม้ามโตร่วมด้วย
  • ตัวซีดเผือดลงอย่างเร็วเมื่อมีการป่วยไข้อย่างรุนแรง
  • มีประวัติคนภายในครอบครัวตัวซีด ตับม้ามโต
  • เคยมีบุตรเป็นพาหะ หรือโรคธาลัสซีภรรยา
  • เคยมีลูกเสียชีวิตในท้องด้วยเหตุว่าภาวะเด็กอ่อนบวมน้ำ
  • ตรวจพบขนาดเม็ดเลือดแดงเล็กกว่าปกติ (MCV < 80 fL.)
  • ตรวจเลือด Osmotic fragility test (OF) ได้ผลบวกรวมทั้ง Dichlorophenolindolphenol precipitation test (DCIP) ให้ ผลจากการบวก


           หากท่านมีข้อชี้ชัดอาการข้อใดข้อหนึ่งดังที่กล่าวมา ก็ควรจะตรวจวินิจฉัยรับรองว่าเป็นโรคหรือพาหะโรคธาลัสซีภรรยาหรือไม่ รวมทั้งคู่ที่กำลังจะแต่งงาน และก็วางแผนเพื่อมีบุตรหรือกำลังตั้งครรภ์อ่อนๆก็ควรได้รับการตรวจด้วยเช่นเดียวกัน เพื่อประเมินตัวเองและก็จังหวะเสี่ยงต่อการเป็นโรคหรือพาหะของบุตรในครรภ์
วิธีการรักษาโรคธาลัสซีเมีย การวินิจฉัยหมอจะวินิจฉัยพื้นฐานจากเรื่องราวคนเจ็บมีอาการซีดเซียวเหลืองมาตั้งแต่เล็ก และก็บางทีอาจพบว่ามีพ่อแม่พี่น้องผู้ใดผู้หนึ่งเป็นโรคนี้ด้วย
ยิ่งไปกว่านี้ ยังต้องตรวจร่างกายของผู้เจ็บป่วยว่าคนไข้มีตับโต ม้ามโต ท้องป่อง รูปร่างผอมบางและเล็กไม่สมอายุ กล้ามเนื้อลีบและแขนเล็ก ผิวหนังคล้ำออกเป็นสีเทาอมเขียว หน้าตาแปลก อาทิเช่น กะโหลกศีรษะนูนเป็นพู หน้าผากโหนก ตาห่าง ดั้งแบน โหนกแก้มสูง คางและขากรรไกรกว้าง ฟันบนยื่น ฟันไม่สบกัน ฟันเรียงหน้าเปลี่ยนไปจากปกติ ตามที่เรียกว่า “หน้าทาลัสซีเมีย” หรือเปล่า อาการแล้วก็ลักษณะทางคลินิกของผู้เจ็บป่วยเป็นข้อมูลที่สําคัญสำหรับการวินิจฉัยโรคแต่ว่ามีผู้ป่วยโรคธาลัสซีภรรยาบางประเภท อาการอาจไม่รุนแรงการตรวจทางห้องปฏิบัติการจึงมีความจําเป็นและสามารถช่วยแยกชนิดต่างๆของโรคได้ ซึ่งการตรวจทางห้องทดลอง ดังเช่นว่า การพิสูจน์เลือด (complete blood count, CBC) เพื่อดูภาวะซีดค่าดรรชนีเม็ดเลือดแดง (red cell indices) แล้วก็ลักษณะ เม็ดเลือดแดง (morphology) เป็นสิ่งที่ช่วยสำหรับการวินิจฉัยโรคได้เม็ดเลือดแดงบนสเมียร์เลือดของคนเจ็บ homozygous β-thalassemia, β-thalassemia/Hb E และ Hb H disease มีลักษณะติดสีจาง (hypochromia) ขนาดเล็ก(microcytic) และก็รูปร่างไม่ปกติ(poikilocytosis) เป็นต้น ค่าดรรชนีเม็ดเลือดแดง MCV แล้วก็ MCH มีขนาดเล็กกว่า ธรรมดาและการตรวจพบ inclusion body ในเม็ดเลือดแดง สามารถให้การวินิจฉัยโรคธาลัสซีภรรยาได้

การวินิจฉัยธาลัสซีภรรยา (definite diagnosis) จำเป็นต้องทําโดยการตรวจวิเคราะห์จำพวกของฮีโมโกลบิน (Hemoglobin analysis) โดยเครื่องตรวจอัตโนมัติชนิด high performance liquid chromatography (HPLC), low -pressure liquid chromatography (LPLC), หรือ hemoglobin electrophoresis เพื่อจําแนกประเภทของโรคธาลัสซีเมียและก็ฮีโมโกลบินไม่ดีเหมือนปกติให้แน่นอน
การดูแลและรักษาโรคโลหิตจางธาลัสซีเมียขึ้นกับความร้ายแรงของโรค สามารถจัดตามความรุนแรงได้ดังต่อไปนี้

  • โรคธาลัสซีภรรยาชนิดร้ายแรง (severe beta-thalassemia) เป็นมีระดับ baseline Hb น้อยกว่า 7.0 g/dl


(Hct<20%) ได่แก่ β-thal/ β-thal และก็ของ β-thal/Hb E disease ส่วนน้อย มีทางเลือกสำหรับในการรักษาดังนี้

  • การปลูกถ่ายไขกระดูก(stem cell transplantation)
  • การให้เลือดมากพอที่จะหยุดการสร้างเลือด (high transfusion) แล้วก็ให้ยาขับธาตุเหล็ก (iron chelation) เมื่อมีการให้เลือดบ่อยจนกระทั่งเกิดภาวะเหล็กเกิน
  • ให้เลือดแบบทะนุถนอม (low transfusion) ให้ยาขับธาตุเหล็กรวมทั้งตัดม้ามเมื่อม้ามโตจนกระทั่งแทรกอวัยวะอื่นในท้องหรือมีภาวการณ์ม้ามทำงานมากเหลือเกิน
  • โรคธาลัสซีภรรยาจำพวกรุนแรงปานกลาง (moderately severe thalassemia) เป็นหรูหรา baseline Hb ระหว่าง 7-9 g/dl (Hct 20- 27 %) ได้แก่คนไข้ β-thal/ Hb E จำนวนมาก, คนเจ็บ β-thal/ β-thal บางราย แล้วก็ Hb H diseaseบางราย มีทางเลือกสำหรับการรักษา ดังต่อไปนี้
  • ให้เลือดมากพอที่จะยับยั้งการผลิตเลือดและก็ให้ยาขับธาตุเหล็ก (high transfusion + iron chelation)
  • ใหเลือดแบบประคับประคอง (low transfusion) หรือเมื่อมี acute hemolysis และก็การตัดม้ามเมื่อมีลักษณะตามข้อ 1
  • โรคธาลัสซีเมียชนิดรุนแรงน้อย (mild thalassemia) หรูหรา baseline Hb > 9 g/dl (Hct > 27 %) เช่น Hb H disease โดยมาก Hb A-E-Bart’s disease, Homozygous Hb CS,  β-thal/ Hb E ควรจะให้การรักษาโดยให้เลือดต่อเมื่อมีacute hemolysis ยกตัวอย่างเช่น ซีดมากเนื่องตกมีเม็ดเลือดแดงแตกกะทันหัน ซึ่งพบได้ทั่วไปเมื่อมีการติดเชื้อโรค
  • โรคธาลัสซีภรรยาชนิดไม่มีอาการหรือธาลัสซีเมียแอบแฝง (Asymptomatic) เช่น Homozygous α-thal 2, Homozygous Hb E, และก็ธาลัสซีเมียแอบแฝง ไม่จําเป็นจำต้องตรวจรักษาเป็นพิเศษ ไม่จําเป็นจำต้องได้ทานยา ควรได้รับคําแนะนําปรึกษาด้านพันธุศาสตร์ ควรจะได้รับการตรวจสุขภาพตามระบบธรรมดา


การติดต่อของโรคธาลัสซีเมีย เนื่องจากว่าโรคธาลัสซีเมียเป็นโรคโบหิตจางที่เกิดขึ้นจากการถ่ายทอดทางประเภทกรรมหรือพันธุกรรมซึ่งไม่มีการติดต่อของโรคนี้ จากคนสู่คน หรือจากสัตว์สู่คนแต่อย่างใด
การกระทำตนเมื่อป่วยด้วยโรคธาลัสซีเมีย คนที่ตรวจพบว่าเป็นพาหะโรคโลหิตจางธาลัสซีภรรยา สามารถดำรงชีวิตเหมือนคนปกติ ไม่มีความจำเป็นต้องรับประทานยาใดๆแต่ว่าผู้ที่เป็นโรคโลหิตจางธาลัสซีภรรยาจะมีลักษณะของโรคแตกต่างกัน บางบุคคลตัวซีดเผือดมาก ตับม้ามโตมาก บางครั้งอาจจะจำเป็นต้องได้รับการให้เลือดและก็ยาขับธาตุเหล็กส่วนเกินออกจากร่างกายเป็นระยะๆหรือผ่าตัดม้ามออกเพื่อลดการทำลายเม็ดเลือดแดง ส่วนบางบุคคลจะมีลักษณะอาการซีดเซียวไม่มากมาย จะรักษาตามอาการ สามารถให้รับประทานกรดโฟลิก แม้กระนั้นไม่จำเป็นที่จะต้องให้ยาบำรุงเลือด (ธาตุเหล็ก) เพราะว่ามีธาตุเหล็กใน ร่างกายเกินธรรมดาอยู่แล้ว ส่วนการปฏิบัติตนของผู้เจ็บป่วยรวมทั้งการดูแลผู้ป่วยโรคธาลัสซีภรรยาควรปฏิบัติอย่างถูกต้อง แล้วก็เหมาะสมกับสภาพอาการของโรคดังต่อไปนี้

  • รักษาความสะอาดของร่างกาย ปาก ฟัน เนื่องจากคนป่วยจะมีร่างกายอ่อนแอติดเชื้อได้ง่าย รวมทั้งควรจะไปตรวจฟันกับหมอฟัน ทุก 6 เดือน เนื่องจากฟันจะผุง่ายดายเสียยิ่งกว่าคนปกติ
  • ไปพบหมอตามนัดหมายทุกหน ประพฤติตามที่แพทย์แนะนำ หากมีเรื่องที่น่าสงสัยควรจะขอความเห็นแพทย์
  • ไม่ควรเปลี่ยนแปลงสถานที่รักษาเป็นประจำเนื่องจากจะก่อให้การรักษาไม่ต่อเนื่อง
  • เมื่อจับไข้ ควรจะเช็ดตัวลดไข้ และให้กินน้ำมากมายๆถ้าหากไข้สูงมากควรกินยาลดไข้พาราเซตามอลแล้วก็รีบไปพบหมอแม้จะไม่ใช่วันนัด เนื่องจากไข้อาจเป็นเพราะการต่อว่าดเชื้อ ซึ่งจะทำให้ซีดเซียวลงมากหรือก่อปัญหาร้ายแรงได้
  • ป้องกันอุบัติเหตุที่จะทำให้เสียเลือด หรือกระดูกหัก เพราะว่าผู้เป็นโรคธาลัสซีเมียมีภาวะซีดเซียวรวมทั้งกระดูกจะเปราะหักง่าย ควรจะออกกำลังกายตามความเหมาะสมกับสภาพร่างกาย รวมทั้งควรระวังการเช็ดกกระแทกที่รอบๆท้องเนื่องจากว่าจะเป็นโทษต่อตับและก็ม้ามที่โตได้
  • ควรพักผ่อนอย่างพอเพียง ในภาวะไม่สบายควรจะดูแลให้ได้พักผ่อนมากยิ่งกว่าเดิม
  • ไม่สมควรซื้อยาบำรุงเลือดมากินเอง เพราะเหตุว่าอาจเป็นยาที่มีธาตุเหล็กซึ่งเหมาะกับคนที่เป็นโลหิตจางจากสภาวะขาดธาตุเหล็ก แม้กระนั้นเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยทาลัสซีเมียที่มีสภาวะเหล็กเกินอยู่แล้ว
  • ไม่ควรรับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง ตัวอย่างเช่น เลือดหมูเลือดไก่ เครื่องในสัตว์ตับ
  • รับประทานยาเสริมโฟเลท วันละ 1 เม็ด เนื่องจากโฟเลทเป็นสารที่จําเป็นสำหรับเพื่อการสร้างเม็ดเลือดแดง เนื่องจากร่างกายมีการสร้างเม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติเพื่อมาทดแทนเม็ดเลือดแดงที่อายุสั้นลง
  • หลีกเลี่ยงการทำงานหนัก หรือการเล่นกีฬาที่ร้ายแรง


o             ให้ความรักเอาใจใส่ ให้กำลังใจ เนื่องด้วยโรคนี้เป็นโรคเรื้อรัง ควรจะผลักดันให้ผู้เจ็บป่วยได้ดำเนินชีวิตตามปกติ ไม่สิ้นหวังต่อการเจ็บป่วย
o             กินอาหารให้ครบ ๕ กลุ่ม มีโปรตีนสูง (ได้แก่ เนื้อสัตว์ นม ไข่ เต้าหู้ ถั่วต่างๆ) แล้วก็มีสารโฟเลตสูง (ผักต่างๆ) เพื่อใช้เพื่อการสร้างเม็ดเลือดแดงโดย
ของกินที่สมควรสำหรับคนเจ็บโรคธาลัสซีเมียมีลักษณะดังต่อไปนี้ ผู้เจ็บป่วยโรคธาลัสซีภรรยาโดยทั่วไปชอบมีการเจริญเติบโตของร่างกายน้อยกว่าปกติ มีภูมิต้านทานต่ำและความหนาแน่นของมวลกระดูกน้อย ด้วยเหตุนี้อาหารที่เหมาะสมกับผู้เจ็บป่วยธาลัสซีภรรยา เป็นของกินที่มีโปรตีนสูง ดังเช่น เนื้อปลาสมุทร เนื้อไก่ เมล็ดพืชต่างๆได้แก่ ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ข้าวซ้อมมือ ข้าวบาเลย์ เป็นต้น ของกินทีมีกรดโฟลิก (Folic acid) สูง เพื่อช่วยสำหรับการสร้างเม็ดเลือดแดง ได้แก่ ตำลึง กะหล่ำ มะเขือเทศ คะน้า ถั่วงอก เป็นต้น ของกินที่มีแคลเซียม แมกนีเซียม และก็วิตามินดีสูงเพื่อคุ้มครองปกป้องภาวการณ์กระดูกพรุน เช่น ผลิตภัณฑ์นม ใบย่านาง ใบชะพลู ใบแค ใบยอ ผักโขม ใบสะระแหน่ ผักหวาน ฟักอ่อน ใบตำลึง ผักกวางตุ้ง ผลไม้ เช่น ส้มเขียวหวาน มะขามหวาน มะม่วงแก้วสุก นอกจากนี้ควรกินอาหารที่มีวิตามินเอ วิตามินอีแล้วก็วิตามินซีสูง เพื่อช่วยลดสภาวะการเกิดอนุมูลอิสระในร่างกายจากการที่เม็ดเลือดแดงแตกง่าย เป็นต้นว่า มะละกอ ฟักทอง เสาวรส ฝรั่ง มะยม ผักหวาน เป็นต้น
การป้องกันตนเองจากโรคธาลัสซีเมีย โรคโลหิตจางธาลัสซีเมียเป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม วิธีคุ้มครองป้องกันที่ยอดเยี่ยมเป็น

  • หารือหมอเพื่อตรวจเลือดก่อนสมรส หรืออย่างช้าก่อนมีบุตร ว่าตนเป็นพาหะหรือไม่
  • สำหรับคนที่เป็นพาหะที่มีโอกาสเสี่ยงต่อการมีลูกเป็นโรคทาลัสซีเมียรุนแรง ควรแนะนำทางเลือกสำหรับการป้องกันไม่ให้มีบุตรเป็นโรคนี้ ดังนี้ คนที่ยังมิได้แต่งงาน ทางเลือกเป็น เลือกคู่แต่งงานที่ไม่เป็นพาหะมีโอกาสเสี่ยงต่อการมีลูกเป็นโรคนี้ ถ้าหากสามีภรรยาเป็นพาหะร่วมกันและมีความเสี่ยงต่อการมีบุตรเป็นโรคนี้ โอกาสคือ การคุมกำเนิดไม่ให้มีลูก การรับบุตรบุญธรรมมาเลี้ยง ใช้การผสมเทียม หรือเทคโนโลยีการเจริญพันธุ์อื่นๆ
  • ฝากครรภ์ทันทีที่รู้ดีว่าตั้งครรภ์ เพื่อหมอจะได้ตรวจวิเคราะห์ทารกในครรภ์ว่าธรรมดาไหม
  • ควรแนะนำให้ญาติ ญาติ ไปตรวจเลือด โดยวิธีพิเศษว่าเป็นพาหะหรือเปล่า รวมทั้งปรึกษาหมอก่อนสมรส เพื่อวางแผนครอบครัวอย่างเหมาะสมต่อไป
  • รณรงค์ให้ความรู้ความเข้าใจเรื่องทาลัสซีเมียแก่ราษฎร โดยเฉพาะ ชายหญิงวัยเจริญพันธุ์


สมุนไพรที่สามารถรักษา/บรรเทาลักษณะของโรคธาลัสซีเมีย โรคธาลัสซีภรรยาเป็นโรคที่มีภาวะโลหิตจากเรื้อรังจากความผิดปกติทางพันธุกรรม ซึ่ง ณ.เวลานี้ไม่มีรายงานว่ามีสมุนไพรชนิดใดที่ใช้รักษาโรคธาลัสซีเมียที่ได้ผลอย่างเอาจริงเอาจัง แต่ว่ามีรายงานการค้นคว้าและทดลองที่น่าดึงดูดเกี่ยวกับ ขมิ้นชัน กับโรคธาลัสซีเมีย ดังต่อไปนี้
ในการทดลองทางสถานพยาบาลของขมิ้นชัน ในคนเจ็บธาลัสซีภรรยา เริ่มจาก จากภาควิชาแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล ได้ทดลองให้ผู้ป่วยเบต้าธาลัสซีภรรยา/ ฮีโมโกลบินอีรับประทานแคปซูลสารสกัดขมิ้นชัน วันละ 2 แคปซูล ติดต่อกัน นาน 3 เดือน พบว่าช่วยลดภาวะที่มีอนุมูลอิสระสูง(oxidative stress) ลงได้และมีอีกการทดสอบที่ทำการทดลองจากคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พบว่าเมื่อให้แคปซูลสารสกัดขมิ้นชันวันละ 2 แคปซูลแก่คนเจ็บธาลัสซีเมียเด็กประเภทเบต้าธาลัสซีภรรยา/ฮีโมโกลบินอี พบว่าคนไข้ 5 คนภายใน 8 คน มีอายุของเม็ดเลือดแดงนานขึ้น ซึ่งสำหรับการทดลองทั้งคู่ครั้งไม่พบอาการใกล้กันใดๆที่เกิดขึ้นมาจากแคปซูลสารสกัดขมิ้นชัน นอกจากนั้นผลการศึกษาวิจัยในหลอดทดสอบของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แสดงให้เห็นว่าเคอร์คูไม่นอยด์สามารถลดระดับของเหล็กรูปที่มิได้จับกับทรานสิเฟอร์ริน (non-transferrin bound iron, NTBI) ในพลาสม่าของคนเจ็บโรคธาลัสซีเมียประเภทเบต้าธาลัสซีเมีย และก็ยังเสริมฤทธิ์ของยาขับเหล็กในการลดเหล็กรูป NTBI ได้อีกด้วยและก็เวลานี้ยังมีการทำการค้นคว้าทางคลินิกประเด็นการใช้แคปซูลสารสกัดขมิ้นชันในผู้ป่วยธาลัสซีภรรยา อีกหลายโรงพยาบาล  ซึ่งหวังเป็นอย่างยิ่งว่าสมุนไพรนี้ จะได้รับการค้นคว้าวิจัยต่อยอดให้เป็นสมุนไพรที่ใช้ป้องกัน/รักษาโรคธาลัสซีภรรยาได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป
เอกสารอ้างอิง

  • แนวทางการวินิจฉัยและการรักษาโรคโลหิตจากธาลัสซีเมีย พ.ศ.2549.มูลนิธิโรคโลหิตจากธาลัสซีเมียแห่งประเทศไทย.แก้ไขครั้งที่2/7 กันยายน 2548.หน้า1-16
  • นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ.ทาลัสซีเมีย.นิตยสารหมอชาวบ้าน.เล่มที่397.คอลัมน์สารานุกรมทันโรค.พฤษภาคม.2555
  • ผศ.นพ.อนุวัฒน์ สุตัณฑวิบูลย์.เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับโรคธาลัสซีเมีย.ภาควิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา.คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาลมหาวิทยาลัยมหิดล.
  • Fung EB, Xu Y, Trachtenberg F, Odame I, Kwiatkowski JL, Neufeld EJ, et al. Inadequate dietary intake in patients with thalassemia. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2012;112(7):980-90.
  • Fung EB, Xu Y, Trachtenberg F, Odame I, Kwiatkowski JL, Neufeld EJ, et al. Inadequate dietary intake in patients with thalassemia. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2012;112(7):980-90.
  • Fung EB, Xu Y, Trachtenberg F, Odame I, Kwiatkowski JL, Neufeld EJ, et al. Inadequate dietary intake in patients with thalassemia. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2012;112(7):980-90.
  • Fung EB, Xu Y, Trachtenberg F, Odame I, Kwiatkowski JL, Neufeld EJ, et al. Inadequate dietary intake in patients with thalassemia. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2012;112(7):980-90.
  • หนังสือตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป “ทาลัสซีเมีย (Thalassemia)”.  (นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ).  หน้า 728-734.
  • พีระพล วอง.ความรู้เกี่ยวกับโรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย:ข้อแตกต่างระหว่าคนที่เป็นพาหนะและคนที่เป็นโรค.กรกฎาคม.2548
  • ธาลัสซีเมีย-อาการ,สาเหตุ,การรักษา.พบแพทย์(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก http://www.disthai.com/
  • ศ.เกียรติคุณ พญ.วรวรรณ ตันไพจิตร.โรคธาลัสซีเมีย.สาขาวิชาโลหิตวิทยา ภาควิชา กุมารเวชศาสตร์.คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
  • หนังสือตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป “ทาลัสซีเมีย (Thalassemia)”.  (นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ).  หน้า 728-734.
  • พีระพล วอง, พิริยา ถนอมรัตน์, สุชิลา ศรีทิพยวรรณ, ประวิทย์เตติวัฒน, แน่งน้อย เจิมนิ่ม, หนึ่งฤทัย นิ่มนุช, สุขุมาล นิยมธรรม, ต่อพงศ์สงวนเสริมศรี. ความชุกของธาลัสซีเมียเทรตจากการตรวจคัดกรองใน หญิงตั้งครรภ์ของจังหวัดพิษณุโลก. วารสารโลหิตวิทยาและเวชศาสตร์บริการโลหิต 2547; 14 (3): 181-6.
  • Fung EB. Nutritional deficiencies in patients with thalassemia. Annals of the New York Academy of Sciences. 2010;1202:188-96.


ดร.ชฎก พิศาลพงศ์.แคปซูลสารสกัดขมิ

3

โรคไทรอยด์เป็นพิษ (Hyperthyroidism, Thyrotoxicosis)
โรคไทรอยด์เป็นพิษเป็นอย่างไร ก่อนที่จะทำความเข้าใจกับโรคไทรอยด์เป็นพิษนั้น ควรจะทำความรู้จักกับต่อมไทรอยด์กันก่อนต่อมไทรอยด์ เป็นต่อมที่อยู่ข้างหน้าของรอบๆลำคอใต้ลูกกระเดือก รวมทั้งติดกับหลอดลม มีลักษณะเหมือนผีเสื้อ ลักษณะทางด้านกายภาพของต่อมแบ่งเป็นทั้งหมด 2 ส่วน คือ ด้านซ้ายและก็ส่วนขวา ซึ่งต่อมอีกทั้ง 2 ด้านจะเชื่อมกันด้วยเนื้อเยื่ออิสมัส (Isthmus) โดยต่อมไทรอยด์จะปฏิบัติภารกิจในการผลิตฮอร์โมนที่สำคัญ 3 ประเภท คือไทโรซีน (Thyroxine - T4) และฮอร์โมนไทรไอโอโดไทโรนีน (Triiodothyronine - T3) ซึ่งปฏิบัติภารกิจสำหรับในการควบคุมการเผาของร่างกายที่เรียกว่า เมตาบอลิซึม (Metabolism)  รวมถึงฮอร์โมนแคลซิโทนิน (Calcitonin) ที่ปฏิบัติภารกิจในการควบคุมระดับแคลเซียมรวมทั้งธาตุฟอสฟอรัสในระบบไหลเวียนของเลือด  นอกนั้นต่อมไทรอยด์ยังเป็นต่อมสถานที่ทำงานโดยอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของต่อมใต้สมอง (Pituitary gland) และก็ของสมองส่วนไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ซึ่งทั้งต่อมใต้สมองและก็สมองไฮโปทาลามัสยังควบคุมลักษณะการทำงานของอวัยวะอื่นๆด้วย ได้แก่ ต่อมหมวกไต อัณฑะ และก็รังไข่ แล้วก็ยังมีความข้องเกี่ยวกับอารมณ์รวมทั้งจิตใจ โดยเหตุนั้น ถ้าการทำงานของต่อมไทรอยด์ มีสภาวะไม่ปกติ ก็เลยอาจจะก่อให้กำเนิดโรคต่างๆของอวัยวะพวกนั้น รวมทั้งชมรมกับอารมณ์และก็จิตใจด้วย  ส่วนโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ เป็นสภาวะต่อมไทรอยด์ดำเนินงานเกิน(Overactive Thyroid) หมายถึงสภาวะที่ต่อมไทรอยด์* มีการหลั่งฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ออกมามากจนเกินความจำเป็น กระตุ้นให้อวัยวะทั่วร่างกายมีการเผาผลาญสูงขึ้นมากยิ่งกว่าปกติแล้วก็ทำให้ระบบต่างๆของร่างกายเปลี่ยนไปจากปกติตามไปด้วย ซึ่งเป็นต้นเหตุทำให้เกิดอาการเจ็บเจ็บป่วยๆต่างขึ้นตามมา ได้แก่ อ่อนล้าง่าย ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วเปลี่ยนไปจากปกติ ขี้ร้อนง่าย เหงื่อออกมาก รำคาญ นอนไม่หลับ น้ำหนักตัวต่ำลงอย่างรวดเร็วแบบไม่ดีเหมือนปกติ เป็นต้น โดยโรคนี้มักพบในผู้หญิงมากยิ่งกว่าผู้ชายถึง 5-10 เท่า
ต้นเหตุของโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ ต่อมไทรอยด์เป็นพิษมีหลายกรณี  แต่ว่าส่วนใหญ่เกิดขึ้นได้เพราะมีสาเหตุเนื่องมาจากระบบภูมิคุ้มกันยับยั้งโรคของร่างกายที่แตกต่างจากปกติกระตุ้นให้ต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกินไป จนถึงทำให้ร่างกายมีจำนวนของฮอร์โมนต่อมไทรอยด์มากกว่าสิ่งที่จำเป็นของร่างกาย และก็มีสถานการณ์เป็นพิษ กระทั่งส่งผลต่อร่างกายในด้านต่างๆซึ่งพวกเราเรียกสภาวะที่ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนมากเกินว่า ภาวะต่อมไทรอยด์                      ที่มา :  wikipedia                   ดำเนินการเกิน  (hyperthyroidism)  และเรียกอาการเจ็บเจ็บไข้ที่เกิดจากภาวะมีฮอร์โมนต่อมไทรอยด์    มากเกินนี้ว่า สภาวะพิษจากต่อมไทรอยด์ (thyrotoxicosis) โดยต้นสายปลายเหตุการเกิดโรคไทรอยด์เป็นพิษนั้นมีได้นานัปการมูลเหตุ ดังต่อไปนี้

  • โรคเกรฟส์ หรือ โรคคอพอกตาโปน (Graves’ disease) เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดราวๆ 60-80% ของผู้เจ็บป่วยไทรอยด์เป็นพิษทั้งสิ้น ซึ่งโรคนี้จะทำให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนไทโรซีนออกมามากไม่ปกติจนทำให้แปลงเป็นพิษ รวมทั้งเป็นโรคที่พบมากในวัยรุ่นแล้วก็กลางคน พบในเพศหญิงมากยิ่งกว่าเพศชายโดยประมาณ 5-10 เท่า สาเหตุของการเกิดโรคยังไม่เคยรู้ชัดเจนว่ามีสาเหตุมาจากอะไร แต่พบว่ามีความเกี่ยวเนื่องกับเพศ (เจอในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย) และก็พันธุกรรม (พบว่าผู้ป่วยบางรายมีประวัติพ่อแม่พี่น้องเป็นโรคนี้ด้วย) การสูบบุหรี่จะยิ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคนี้เยอะขึ้นเรื่อยๆ นอกเหนือจากนี้ยังเจอเพราะว่า ความเคร่งเครียดก็มีส่วนกระตุ้นให้โรคกำเริบได้
  • เนื้องอกที่ต่อมไทรอยด์ เป็นกรณีที่เจอได้น้อย เช่นกัน เนื้องอกที่เกิดบริเวณต่อมไทรอยด์ รวมทั้งเนื้องอกที่เกิดรอบๆต่อมใต้สมอง อาจจะทำให้เกิดการหลั่งของฮอร์โมนต่อมไทรอยด์มากขึ้นเรื่อยๆจนถึงเปลี่ยนเป็นพิษได้
  • การอักเสบของต่อมไทรอยด์ (Thyroiditis) การอักเสบที่ไม่ทราบที่มาของต่อมไทรอยด์จะมีผลให้ฮอร์โมนไทรอยด์ถูกทำออกมาเยอะขึ้น รวมทั้งทำให้ฮอร์โมนรั่วไหลออกไปที่กระแสโลหิต ทั้งนี้การอักเสบของต่อมไทรอยด์โดยมากไม่มีอาการเจ็บ เว้นเสียแต่อาการไทรอยด์อักเสบแบบครึ่งหนึ่งกะทันหันที่เกิดขึ้นได้น้อย สามารถทำให้เกิดอาการเจ็บได้
  • การกินอาหาร การรับประทานอาหารที่มีไอโอดีนมากจนเกินไปก็สามารถก่อให้เกิดโรคไทรอยด์เป็นพิษ เนื่องจากไอโอดีนเป็นส่วนประกอบสำคัญสำหรับเพื่อการผลิตฮอร์โมนไทรอยด์แต่ว่าเจอได้น้อยมาก
  • การได้รับการเสริมฮอร์โมนไทรอยด์ที่มากเกินความจำเป็น ยาที่มีส่วนประกอบของไอโอดีนบางจำพวก ยกตัวอย่างเช่น ยาอะไมโอดาโรน (Amiodarone) ที่ใช้สำหรับในการรักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ จะมีผลให้เกิดการหลั่งของฮอร์โมนต่อมไทรอยด์เพิ่มขึ้นเรื่อยๆจนกระทั่งเปลี่ยนเป็นพิษได้
ลักษณะโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
ไม่ว่าจะมีสาเหตุมาจากสาเหตุใด มักมีอาการคล้ายกัน กล่าวอีกนัยหนึ่ง ผู้เจ็บป่วยจะรู้สึกเมื่อยล้าง่าย เหน็ดเหนื่อย ใจหวิว ใจสั่น บางบุคคลอาจมีลักษณะการเจ็บหน้าอก ร่วมด้วย ชอบมีความรู้สึกขี้ร้อน เหงื่อออกมาก ฝ่ามือมีเหงื่อชุ่ม  คนป่วยจะมีน้ำหนักตัวลดน้อยลงเร็ว ทั้งๆที่กินได้ปกติ หรือบางทีอาจกินจุขึ้นกว่าธรรมดาด้วยซ้ำ ดังนี้เพราะร่างกายมีการเผาผลาญมากมักมีอาการมือสั่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลาทำงาน ละเอียด เป็นต้นว่า แต่งหนังสือ งานฝีมือ เป็นต้น อาจมีลักษณะวุ่นวาย ชอบทำโน่นทำนี่ บางทีดูเป็นคนขี้โวยวาย หรือท่าทีหลุกหลิก อาจมีอาการรำคาญ เจ้าอารมณ์ นอนไม่หลับ หรืออารมณ์เซื่องซึม บางบุคคลอาจมีอาการถ่ายเหลวบ่อยมากคล้ายท้องเดิน หรือมีลักษณะอ้วกอ้วก ส่วนอาการที่พบได้บ่อยที่สุดในมีลักษณะอาการต่อมไทรอยด์เป็นพิษคือ อาการคอพอก ซึ่งเป็นอาการที่ต่อมไทรอยด์โตขึ้น คนป่วยจะรู้สึกหรือมองเห็นก้อนขนาดใหญ่ที่รอบๆคอ  ผู้หญิงอาจมีระดูออกน้อย หรือมาไม่สม่ำเสมอ หรือขาดรอบเดือน มักตรวจเจอว่ามีต่อมต่อมไทรอยด์โต (คอพอก) ชีพจรเต้นเร็ว (มากยิ่งกว่า 120 -140 ครั้งต่อนาที) แล้วก็อาจมีอาการตาโปน (ดวงตาปูดโปนออกมามากกว่าปกติ) และก็เห็นส่วนที่เป็นตาขาวข้างบนชัด (เนื่องด้วยหนังตาบนหดรั้ง) คล้ายทำตาจ้องมองอะไรหรือตาดุ ผิวหนังลูบคลำมองมีลักษณะเรียบนุ่มและมีเหงื่อเปียก
ดังนี้ถ้าเกิดคนไข้มีสภาวะไทรอยด์เป็นพิษที่ไม่ร้ายแรงมากนัก ก็อาจไม่มีอาการอะไรก็ตามแสดงออกมา โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่อาการมักไม่ค่อยแสดงออกอย่างแจ่มแจ้งมากนัก
กรรมวิธีการรักษาโรคไทรอยด์เป็นพิษ การวิเคราะห์โรคไทรอยด์เป็นพิษด้วยตัวเอง แนวทางวินิจฉัยโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษด้วยตัวเองแบบง่ายๆก็คือการสังเกตความไม่ดีเหมือนปกติของร่างกาย หากมีลักษณะอาการอะไรก็แล้วแต่ที่เกิดขึ้นโดยไม่มีสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็น น้ำหนักลดแตกต่างจากปกติ มือสั่น อิดโรยง่าย หายใจสั้น หรือมีอาการบวมที่บริเวณคอ ควรรีบไปพบแพทย์ ส่วนการวิเคราะห์โรคไทรอยด์เป็นพิษโดยแพทย์นั้น จะวินิจฉัยพื้นฐานจากอาการแสดงของโรค ดังเช่นว่า ใจสั่น อ่อนแรงง่าย น้ำหนักลด มือสั่น ชีพจรเต้นเร็ว ต่อมไทรอยด์โต รวมทั้งตาโปน  แล้วก็แม้พบว่ามีลักษณะอาการกลุ่มนี้ แพทย์จะกระทำการตรวจเพิ่มเติมอีกดังต่อไปนี้

  • การวิเคราะห์เลือด เป็นการเจาะเลือดเพื่อตรวจการดำเนินการของต่อมไทรอยด์รวมทั้งการเผาไหม้ ดังเช่นว่า
  • การวัดจำนวนฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ จำนวนของฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ T3 และ T4 ในเลือด
  • การตรวจคราวเอสเอช (Thyroid-stimulating hormone : TSH) เป็นการตรวจวัดระดับฮอร์โมนต่อมใต้สมองที่มีบทบาทควบคุมแนวทางการทำงานของต่อมไทรอยด์ ซึ่งในคนเจ็บต่อมไทรอยด์เป็นพิษชอบมีค่า TSH ที่ต่ำกว่าปกติ
  • การวัดระดับจำนวนแอนติบอดีของต่อมไทรอยด์ (Thyroidglobulin) เป็นการตรวจที่ช่วยวินิจฉัยโรคเกรฟส์ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวการณ์ต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
  • การตรวจเอกซเรย์ เป็นการตรวจที่สามารถช่วยให้หมอมองเห็นการทำงานและความเปลี่ยนไปจากปกติของฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ได้ชัดขึ้น เป็นต้นว่า
  • การตรวจอัลตราซาวนด์ เป็นการตรวจที่ช่วยวัดขนาดของต่อมไทรอยด์และความเปลี่ยนไปจากปกติของต่อมไทรอยด์
  • การตรวจสแกนต่อมไทรอยด์ (Thyroid scan) เป็นการตรวจโดยใช้รังสีเพื่อให้มองเห็นแนวทางการทำงานของต่อมไทรอยด์ว่าต่อมไทรอยด์มีการงานที่มากไม่ปกติหรือไม่
  • การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ไม่ว่าจะเป็นการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบซีทีสแกน (CT scan) หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า/เอ็มอาร์ไอ (MRI) แพทย์มักใช้ในกรณีที่สงสัยว่าความผิดปกติของต่อมไทรอยด์อาจมีเนื้องอกหรือโรคมะเร็ง และการเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองจะใช้ในกรณีที่แพทย์สงสัยว่าที่มาของไทรอยด์เป็นพิษอาจเกิดขึ้นเนื่องจากต่อมใต้สมองหลั่งฮอร์โมนเปลี่ยนไปจากปกติ

การดูแลรักษาหลักของต่อมไทรอยด์เป็นพิษหมายถึงการกินยา เมื่ออาการดียิ่งขึ้น หมอจะค่อยๆลดยาลง และ หยุดยาได้ในที่สุด ถ้ารับประทานยาแล้วไม่ดีขึ้น อาจจำต้องรักษาด้วยการผ่าตัด หรือ การกินไอโอดีนกัมมันตรังสี ระยะเวลาเฉลี่ยสำหรับการรักษาชอบประมาณ 2 ปี ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้

  • การดูแลรักษาด้วยยา คนป่วยที่มีอายุน้อยมีลักษณะไม่รุนแรงมากและก็ต่อมไทรอยด์ไม่โตมาก แพทย์มักแนะ นำให้รักษาด้วยยาก่อน ยาที่ใช้รักษานี้จะเป็นยาลดการผลิตฮอร์โมนต่อมไทรอยด์และก็ยาลดอาการใจสั่น ผู้เจ็บป่วยหวานใจษาด้วยยานี้ต้องสามารถกินยาเสมอๆอย่างสม่ำเสมอสม่ำเสมอตามหมอเสนอแนะ โดยทั่วไปแพทย์จะชี้แนะให้กินยาประมาณ 1 ถึง 2 ปีโดยในขณะที่รักษาโดยใช้ยาอยู่นี้แพทย์จะนัดตรวจติดตามดูอาการและก็เจาะเลือดวัดระดับฮอร์โมนต่อมไทรอยด์บ่อยๆยกตัวอย่างเช่น ทุก 1 - 2 เดือนเพื่อให้มั่นใจว่าคนป่วยกินยาในขนาดที่สมควร ไม่มากหรือไม่พอ ข้อเสียของการดูแลรักษา ด้วยยาคือ คนไข้ชอบจำต้องรับประทานยานานเป็นปี ได้โอกาสเกิดการแพ้ยาได้


ซึ่งยาที่ใช้ในปัจจุบันเป็นกรุ๊ป ยาต่อต้านไทรอยด์ ยกตัวอย่างเช่น ยาเม็ดพีทียู (PTU) หรือเมทิมาโซล (methimazole) ยานี้ส่งผลข้างๆที่สำคัญคือ อาจจะส่งผลให้เกิดภาวะ เม็ดเลือดขาวต่ำ ซึ่งทำให้ติดโรคร้ายแรงได้ ซึ่งพบได้ประมาณ 1 ใน 200 คน รวมทั้งมักจะเกิดขึ้นในระยะ 2 เดือนแรกของการใช้ยา

  • การดูแลรักษาด้วยการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ สำหรับคนเจ็บที่ต่อมไทรอยด์โตมากมายหรือมีลักษณะอาการหายใจลำบากหรือกลืนทุกข์ยากลำบาก เพราะต่อมไทรอยด์ที่โตขึ้นกดเบียดทับหลอดลม หรือหลอดของกิน ซึ่งทั้งสองอวัยวะนี้อยู่ติดกับต่อมไทรอยด์ หมอจะเสนอแนะให้รักษาด้วยการใช้การผ่าตัดต่อมต่อมไทรอยด์ออกนิดหน่อยเพื่อต่อมไทรอยด์มีขนาดเล็กลง จะได้สร้างฮอร์โมนไทรอยด์ได้ลดน้อยลง แล้วก็อาการหายใจลำบากหรือกลืนลำบากจะ หากว่าเป็นวิธีที่ทำให้หายจากสภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษได้อย่างรวดเร็ว แต่ว่าก็อาจเป็นผลข้างๆจากการผ่าตัดได้ตัวอย่างเช่น เสียงแหบจากผ่าตัดโดนเส้นประสาทกล่องเสียงที่อยู่ใกล้กับต่อมไทรอยด์ หรือถ้าเกิดหมอตัดต่อมต่อมไทรอยด์ออกไม่พอ ข้างหลังผ่าตัดคนเจ็บก็บางทีอาจจะยังมีลักษณะอาการจากสภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษอยู่ดังเช่นว่าเดิม แม้กระนั้นในทางตรงกันข้าม หากตัดต่อมไทรอยด์ออกมากเกินไป ข้างหลังผ่าตัดคนไข้จะกำเนิดอาการจากการขาดฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ได้ด้วยเหมือนกัน
  • การดูแลรักษาด้วยน้ำแร่รังสีไอโอดีน น้ำแร่รังสีไอโอดีนเป็นสารไอโอดีนชนิดหนึ่ง (Iodine-131) ที่ให้รังสีแกมมา (Gamma ray) รวมทั้งรังสีอนุภาคบีตา (Beta ray ) และก็สามารถปล่อยรังสีนั้นๆออกมาทำลายเซลล์ของต่อมไทรอยด์ได้ เมื่อผู้ป่วยดื่มน้ำแร่รังสีไอโอดีนเข้าไป ก็จะถูกดูดซึมโดยต่อมไทรอยด์ทำให้ต่อมไท รอยด์ มีขนาดเล็กลงและการผลิตฮอร์โมนก็จะน้อยลงไปด้วย อาการจากสภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษก็เลยดีขึ้น น้ำแร่รังสีไอโอดีนนี้ไม่อาจจะหาซื้อได้ทั่วไป จะต้องรับการดูแลรักษาเฉพาะโรงหมอบางโรง พยาบาลที่ให้การรักษาด้านนี้เท่านั้น โดยจะใช้ระยะเวลาการรักษาด้วยแนวทางแบบนี้ราวๆ 3-6 เดือน


การดูแลและรักษาด้วยน้ำแร่รังสีไอโอดีนมีจุดเด่นคือ สามารถรักษาภาวการณ์ต่อมไทรอยด์เป็นพิษให้หายสนิทได้สูง สบาย ง่าย ปลอดภัย เหมาะสมกับผู้ป่วยที่อายุ 20 ปีขึ้นไปรวมทั้งต่อมไทรอยด์ไม่โตมาก หรือผู้เจ็บป่วยสุดที่รักษาด้วยยาเป็นเวลานาน 1 - 2 ปีแล้วยังไม่หาย หรือหายแล้วกลับมาเป็นใหม่อีก หรือผู้เจ็บป่วยสุดที่รักษาด้วยการผ่าตัดแล้วยังมีอาการจากสภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษอยู่ ข้อด้อยของการดูแลรักษาด้วยน้ำแร่รังสีไอโอดีนคือ ข้างหลังการดูแลรักษาผู้เจ็บป่วยจะเกิดภาวะขาดฮอร์โมนไทรอยด์ได้หลายครั้ง ทำให้จำต้องรับประทานยาฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ไปทั้งชีวิต
นอกเหนือจากนั้น การรักษาด้วยน้ำแร่รังสีไอโอดีนนี้ไม่สามารถใช้ได้กับคนเจ็บที่กำลังตั้ง ท้องเนื่องจากรังสีมีผลต่อลูกในท้อง บางทีอาจก่อความพิกลพิการหรือการแท้ง หรือในคนเจ็บให้นมลูกอยู่เนื่องจากน้ำแร่รังสีไอโอดีนจะคละเคล้าออกมากับน้ำนมส่งผลต่อต่อมไทรอยด์ของทารกได้
ภาวะแทรกซ้อนของโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ ผู้ป่วยภาวการณ์ต่อมไทรอยด์เป็นพิษที่มิได้รับการดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่นๆอาจมีผลข้างเคียงหรือภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายต่างๆดังเช่นว่า

  • ต่อมไทรอยด์เป็นพิษขั้นวิกฤต หากมีการควบคุมระดับไทรอยด์ที่ไม่ดี อาจจะส่งผลให้อาการร้ายแรงขึ้น หรือทำให้เป็นอันตรายต่อชีวิต ซึ่งสัญญาณที่บอกว่าไทรอยด์เป็นพิษเข้าขั้นวิกฤตเป็น หัวใจเต้นเร็วไม่ดีเหมือนปกติ มีไข้สูงมากไปกว่า 38 องศาเซลเซียส ท้องเสีย คลื่นไส้ ตัวเหลือง ตาเหลือง มีอาการงวยงงงงงันอย่างหนัก แล้วก็บางทีอาจถึงกับขนาดหมดสติได้ โดยปัจจัยที่อาจก่อให้อาการเข้าสู่สภาวะวิกฤต เช่น การตำหนิดเชื้อ การรับประทานยาไม่สม่ำเสมอ การตั้งท้อง และความทรุดโทรมของต่อมไทรอยด์ โดยสภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษขั้นวิกฤติเป็นคราวฉุกเฉินที่จำต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน เนื่องด้วยอาจเป็นอันตรายต่อคนไข้ได้
  • ปัญหาเกี่ยวกับระบบหัวใจ ภาวะแทรกซ้อนที่มักเกิดอันตรายต่อคนป่วยโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษก็คือ ความไม่ดีเหมือนปกติเกี่ยวกับหัวใจ ไม่ว่าจะเป็น หัวใจเต้นเร็ว หรือโรคหัวใจเต้นไม่ปกติที่เกิดขึ้นจากการเขย่าที่ศีรษะหัวใจห้องบน (Atrial Fibrillation) หรือแม้แต่สภาวะหัวใจวาย ซึ่งมีต้นเหตุมาจากการที่หัวหัวใจไม่สามารถที่จะสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้เพียงพอ
  • ปัญหาสายตา โดยปัญหาสายตาที่เป็นภาวะแทรกซ้อน ตัวอย่างเช่น ตาแห้ง ตาไวต่อแสงสว่าง ตาแฉะ เห็นภาพซ้อน ตาแดง หรือบวม ตาโปนออกมามากว่าปกติ และรอบๆเปลือกตาแดง บวม กลีบตาปลิ้นออกมาเปลี่ยนไปจากปกติ และก็มีบางส่วนที่จำต้องสูญเสียการมองมองเห็น ด้วยเหตุดังกล่าวสำหรับการรักษาโรคไทรอยด์เป็นพิษ คนเจ็บอาจต้องพบจักษุแพทย์เพื่อรักษาควบคู่กันไปด้วย แม้กระนั้นปัญหาด้านสายตานี้เจอได้ในผู้เจ็บป่วยโรคเกรฟวส์แค่นั้น ที่มีปัญหาต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
  • ภาวการณ์ไทรอยด์ต่ำ หลายทีการดูแลและรักษาต่อมไทรอยด์เป็นพิษก็อาจส่งผลให้ระดับฮอร์โมนไทรอยด์น้อยกว่าปกติจนเกิดภาวะฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำ และก็นำมาซึ่งการก่อให้เกิดอาการต่างๆอาทิเช่น รู้สึกหนาวและอ่อนเพลียง่าย น้ำหนักขึ้นไม่ปกติ มีลักษณะท้องผูก แล้วก็มีลักษณะอาการเซื่องซึม แต่ว่าอาการจะเกิดขึ้นเพียงแต่ชั่วคราว รวมทั้งมีผู้เจ็บป่วยเพียงแค่บางรายแค่นั้นที่เกิดอาการโดยถาวรรวมทั้งต้องใช้ยาสำหรับการควบคุมระดับฮอร์โมนไทรอยด์ไปตลอดชีพ
  • กระดูกเปราะบาง โรคไทรอยด์เป็นพิษ หากมิได้รับการดูแลและรักษาสามารถทำให้เกิดโทษและส่งผลเสียรวมทั้งไม่ดีต่อมวลกระดูก ทำให้กระดูกอ่อนแอ หรือกลายเป็นโรคกระดูกพรุน ด้วยเหตุว่าการที่ร่างกายมีฮอร์โมนต่อมไทรอยด์มากมายไป ซึ่งมีผลต่อความรู้ความเข้าใจในการซึมซับแคลเซียมของกระดูกได้


การติดต่อของโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ โรคไทรอยด์เป็นพิษเป็นผลมาจากความผิดแปลกของภูมิคุ้นกันยับยั้งโรคของร่างกายแตกต่างจากปกติ ที่ไปกระตุ้นให้ต่อมไทรอยด์ทำงานมากกว่าปกติ ทำให้ผลิตฮอร์โมนมากจนเกินไป ซึ่งโรคไทรอยด์เป็นพิษนี้ไม่ได้เป็นโรคติดต่อเพราะเหตุว่าไม่มีการติดต่อจากคนสู่คน หรือจากสัตว์สู่คนอะไร
การปฏิบัติตนเมื่อป่วยเป็นโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ  ถ้าตรวจเจอว่าเป็นโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ ก็ควรปฏิบัติดังต่อไปนี้
เอกสารอ้างอิง

  • รศ.นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ.คอพอกเป็นพิษ.นิตยสารหมอชาวบ้าน.เล่มที่ 341.คอลัมน์สารานุกรมทันโรค.กันยายน 2550
  • ไทรอยด์เป็นพิษ.กระดานถาม-ตอบ.สำนักงานข้อมูลสมุนไพร.คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก
  • หาหมอดอทคอม.  “ต่อมไทรอยด์เป็นพิษ (Thyrotoxicosis)”.  (รศ.นพ.จรูญศักดิ์ สมบูรณ์พร).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : haamor.com.  [16 ก.ค. 2017].
  • รศ.นพ.อดุลย์ รัตนวิจิตราศิลป์.ไทรอยด์เป็นพิษ ไม่ใช่มะเร็งไทรอยด์.ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล.
  • กระเทียม.สำนักงานข้อมูลสมุนไพร.คณะเภสัชศาสตร์.มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • Bahn RS, Burch HB, Cooper DS, Garber JR, Greenlee MC, Klein I, et al. Hyperthyroidism and other causes of thyrotoxicosis: management guidelines of the American Thyroid Association and American Association of Clinical Endocrinologists. Thyroid 2011; 21: 593 – 646.
  • ไทรอยด์เป็นพิษ-อาการ,สาเหตุ,การรักษา,พบแพทย์ดอทคอม. http://www.disthai.com/
  • Kang NS, Moon EY, Cho CG, Pyo S.  Immunomodulating effect of garlic component, allicin, on murine peritoneal macrophages.  Nutr Res (N.Y., NY, U.S.) 2001;21(4):617-26.
  • ว่านหางจระเข้.สำนักงานข้อมูลสมุนไพร.คณะเภสัชศาสตร์.มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • Lamm DL, Riggs DR.  The potential application of Allium sativum (garlic) for the treatment of bladder cancer.  The Urologic Clinics of North America 2000;27(1): 157-62.
  • Ghazanfari T, Hassan ZM, Ebrahimi M.  Immunomodulatory activity of a protein isolated from garlic extract on delayed type hypersensitivity.  Int Immunopharmacol 2002;2(11):1541-9.
  • Kuttan G.  Immunomodulatory effect of some naturally occuring sulphur-containing compounds.  J Ethnopharmacol 2000;72(1-2):93-9.
  • Abuharfeil NM, Maraqa A, Von Kleist S.  Augmentation of natural killer cell activity in vitro against tumor cells by wild plants from Jordan.  J Ethnopharmacol 2000;71 (1-2):55-63.
  • Farkas A.  Methylation of polysaccharides from aloe plants for use in treatment of wounds and burns.  Patent: U S 3,360,510, 1967:3pp.
  • Cheon J, Kim J, Lee J, Kim H, Moon D.  Use of garlic extract as both preventive and therapeutic agents for human prostate and bladder cancers.  Patent: U S US 6,465,020 ,2002:7pp.
  • Farkas A.  Topical medicament containing aloe polyuronide for treatment of burns and wounds.  Patent: U S 3,103,466, 1963:4pp.
  • Strickland FM, Pelley RP, Kripke ML.  Cytoprotective oligosaccharide from aloe preventing damage to the skin immune system by UV radiation.  Patent: PCT Int Appl WO 98 09,635, 1998:65pp.
  • ลูกซัด.ฐานข้อมูลเครื่องยา.คณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก
  • ณรงค์ชัย ประสิทธิ์ภูริปรีชา นิศา อินทรโกเศส โอภา วัชรคุปต์ พิสมัย ทิพย์ธนทรัพย์.  การทดลองใช้สารสกัดว่านหางจระเข้กับแผลที่เกิดจากรังสีบำบัด.  รายงานโครงการพิเศษ คณะเภสัชศาสตร์  มหาวิทยาลัยมหิดล, 2529.



Tags : โรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ

4

โรคมือเท้าปาก  (Hand Foot and Mouth  disease – HFMD)
โรคมือเท้าปาก คืออะไร โรคมือ-เท้า-ปาก เป็นไข้ออกผื่นชนิดหนึ่งที่ต่อเนื่องกันง่าย แต่ว่ามักไม่รุนแรงแล้วก็หายได้เองเป็นส่วนใหญ่ ส่วนน้อยที่อาจมีภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง ซึ่งโรค มือเท้าปาก เป็นโรคที่พบได้ทั่วไปในเด็กตัวเล็กๆ โดยยิ่งไปกว่านั้นตอนหน้าฝน มักมีสาเหตุจากเชื้อไวรัสกลุ่ม Enterovirus  แต่ในแถบร้อนเปียกชื้น พบได้ทั่วไปได้ทั้งปีโดยส่วนมากแล้ว มักพบในเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปีแต่อาจพบในเด็กอายุมากกว่านี้ก็ได้ และหากมีการกำเนิดโรคในสถานที่เลี้ยงเด็กหรือในโรงเรียนสำหรับสอนเด็กอนุบาล ก็จะเจอผู้ป่วยเยอะแยะขึ้นเพราะว่าโรคนี้ระบาดได้ง่าย
                อนึ่งโรคนี้เป็นโรคคนละจำพวกกับโรคปากยุ่ยเท้าเปื่อยยุ่ยที่เจอได้ในสัตว์กีบคู่ ซึ่งโดยธรรมดาจะไม่ติดต่อมาสู่คน ยกเว้นในกรณีที่คนไปสัมผัสคลุกคลีอยู่กับสัตว์ที่เจ็บไข้หรือผู้ที่ปฏิบัติงานในห้องแลปเกี่ยวกับโรคในสัตว์กลุ่มนี้ ที่อาจมีรายงานการติดเชื้อได้บ้าง
                อันที่จริงแล้ว โรคมือ เท้า ปาก ว่าไม่ใช่โรคใหม่ แต่รู้จักกันมานานมากกว่า 50 ปีแล้ว  โดยมีประวัติความเป็นมาของโรค ดังต่อไปนี้

  • พุทธศักราช 2500 มีรายงานการระบาดของกรุ๊ปอาการไข้ซึ่งพบร่วมกับตุ่มน้ำใสในโพรงปาก มือรวมทั้งเท้าในผู้เจ็บป่วยเด็กที่เมืองโตรอนโต ประเทศแคนาดา โดยเจอสาเหตุจากเชื้อ Coxsackie virus A16(Cox A16)1
  • พ.ศ. 2502 เจอการระบาดของกลุ่มอาการเหมือนกันในเมือง Bermingham ประเทศอังกฤษ และก็ได้มีการเรียกกรุ๊ปอาการนี้ว่า Hand-Foot-and Mouth Disease (HFMD)


จากนั้นก็มีรายงานการระบาดจากประเทศต่างๆทั่วทั้งโลก ซึ่งเชื้อไวรัสที่นำมาซึ่งการก่อให้เกิดกรุ๊ปอาการมือ เท้า ปาก ไม่ได้เกิดขึ้นได้เพราะมีสาเหตุเนื่องมาจากเชื้อไวรัสชนิดเดียวแม้กระนั้นมีมากกว่า 10 สายพันธุ์
ในการระบาดใหญ่ของกรุ๊ปอาการของโรคมือ เท้า ปาก พบว่ามีรายงานตั้งแต่ พ.ศ.2540-2555 มีดังนี้

  • พุทธศักราช2540 มาเลเซีย (เสียชีวิต 31 ราย) พุทธศักราช2541 ไต้หวัน (ผู้เจ็บป่วย 1.5 ล้านราย เสียชีวิต 78 ราย)
  • พ.ศ.2550 ประเทศอินเดีย (ผู้ป่วย 38 ราย) และ พุทธศักราช2551 อินเดีย (คนเจ็บ 25,000 ราย เสียชีวิต 42 ราย) สิงคโปร์ (ผู้ป่วยมากยิ่งกว่า 2,600 ราย) เวียดนาม (ผู้ป่วย 2,300 ราย เสียชีวิต 11 ราย) มองโกเลีย (ผู้เจ็บป่วย 2,600 ราย) และบรูไน (คนเจ็บ 1,053 ราย)
  • พ.ศ.2552 จีน (คนไข้ 115,000 ราย เสียชีวิต 85 ราย) รวมทั้ง พ.ศ.2553 จีน (คนเจ็บ 1.6 ล้านราย เสียชีวิต 537 ราย)
  • พ.ศ.2554 เวียดนาม (ผู้ป่วย 42,000 ราย เสียชีวิต 98 ราย) รวมทั้งจีน (คนเจ็บ 1.3 ล้านราย เสียชีวิต 437 ราย)
  • พุทธศักราช2555 กัมพูชา (เสียชีวิต 52 ราย) จีน (ผู้ป่วย 460,000 ราย เสียชีวิต 112 ราย) ไทย (คนป่วย 168,60 ราย เสียชีวิต 1 ราย)


สำหรับเหตุการณ์โรคมือเท้าปากในประเทศไทย อ้างอิงข้อมูลที่ได้รับมาจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข พบว่า ในปี 2558 มีคนไข้ทั้งมวล 40,417 ราย คิดเป็นอัตราส่วน 62.21 ต่อพลเมือง 1 แสนคน และก็มีคนไข้เสียชีวิต 3 ราย ส่วนในปี 2559 ข้อมูลปัจจุบันในวันที่ 28 มี.ค. 2559 มีผู้เจ็บป่วย 8,973 ราย คิดเป็นอัตราส่วน 13.78 ต่อประชากร 1 แสนคน รวมทั้งยังไม่มีผู้เสียชีวิต
ตั้งแต่เริ่มมีการตรวจพบเชื้อ EV71 ในคนป่วยโรค HFMD ในปี2541 ในประเทศไทยก็เริ่มมีการเฝ้าระวังรายงานแล้วก็สอบสวนคนป่วยสงสัยติดเชื้อ EV71 และก็คุ้มครองควบคุมโรคตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา พบว่าคนเจ็บจำนวนมากเป็นเด็กอายุต่ำลงยิ่งกว่า 2 ปีและราวครึ่งเดียวติดเชื้อโรค EV71 ที่มีอาการไม่ร้ายแรง
ส่วนในด้านรายงานการแพร่ระบาดของโรคมือเท้าปากจากสำนักระบาดวิทยา พบว่า ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. ถึง 1 ม.ย. 2559 มีการระบาดเป็นกลุ่มก้อนทั้งยังตามสถานที่เรียนและก็ในชุมชน 8 เรื่อง จากปริมาณคนป่วย 22 ราย ทั้งนี้ ทางกระทรวงสาธารณสุขได้แนะนำให้โรงเรียนกระทำตามมาตรการที่กรมควบคุมโรคกำหนด เพื่อคุ้มครองป้องกันการเกิดโรคและก็การแพร่ระบาดของโรค
ต้นเหตุของโรคมือเท้าปาก โรคมือเท้าปากมีต้นเหตุที่เกิดจากการตำหนิดเชื้อกลุ่มเชื้อไวรัสเอนเทอโร (Enterovirus) ซึ่งมีอยู่ร่วมกันนานาประการสาย เป็นต้นว่า ค็อกแซคกีเอและก็บี (Coxsackie A, B), เชื้อไวรัสเอนเทอโรจำพวก 71 (Enterovirus 71 – EV71) ต้นเหตุที่พบได้ทั่วไปที่สุดก็คือการระบาดจากการต่อว่าดเชื้อไวรัสค็อกแซคกีเอชนิด 16 (Coxsackievirus A 16) ซึ่งอาการมักจะไม่ร้ายแรง รวมทั้งคนไข้ชอบหายได้เองเป็นส่วนมาก ส่วนสาเหตุที่เจอได้น้อยและก็มีลักษณะอาการร้ายแรง คือ การต่อว่าดเชื้อไวรัสเอนเทอโรจำพวก 71 ซึ่งอาจจะส่งผลให้คนไข้เกิดภาวะแทรกร้ายแรงจนกระทั่งขั้นเสียชีวิตได้ นอกเหนือจากนี้โรคมือเท้าปากยังอาจเกิดได้จากเชื้อไวรัสค็อกแซคกีเอชนิด 5, 7, 9, 10 และก็เชื้อไวรัสค็อกแซคกีบีชนิด 2 รวมทั้ง 5 ได้บ้าง
                ซึ่งโรคนี้โดยมากมักจะต่อเนื่องกันที่เกิดจากการกินอาหาร น้ำกิน การดูดเลียนิ้วมือ หรือของเล่นที่ปนเปื้อนเชื้อที่ออกมากับอุจจาระ น้ำเหลืองจากตุ่มน้ำที่ผิวหนัง หรือละอองน้ำมูก น้ำลายของคนป่วย ส่วนน้อยที่ติดต่อโดยการดมเอาฝอยละอองน้ำมูก น้ำลายที่คนเจ็บไอหรือจามรด  ซึ่งเมื่อเชื้อไปสู่ร่างกายแล้ว ราวๆ 3-6 วัน คนไข้ก็เลยจะมีลักษณะ
อาการของโรคมือเท้าปาก  ภายหลังจากติดโรค 3-7 วัน คนไข้จะเริ่มออกอาการเริ่มหมายถึงมีไข้ตํ่าๆราว 38-39o C และมีลักษณะปวดเนื้อปวดตัวช่วงนี้จะมีช่วงเวลา ประมาณ 1-2 วัน จากนั้นจะเริ่มมีลักษณะเจ็บปาก ตรวจร่างกายจะเจอมีรอยโรคในบริเวณปาก มือรวมทั้งเท้าได้ดังต่อไปนี้

  • รอยโรคบริเวณปาก เจอในผู้เจ็บป่วยร้อยละ 100 มีรอยโรคจํานวน 5-10 แห้ง เจอได้ทุกรอบๆในปากแต่ว่าที่มักพบ คือ เพดานปาก ลิ้น และก็เยื่อบุกระพุ้งแก้ม รอยโรคระยะเริ่มต้น ลักษณะเป็นรอยสีแดงอาจนูนเล็กน้อยขนาด 2-8 มิลลิเมตรแล้วหลังจากนั้นจะกลายเป็นตุ่มนํ้าสีเทาขนาดเล็กขอบแดงตอนที่รอยโรคเป็นตุ่มนํ้าจะสั้น ก็เลยมักตรวจไม่เจอ  รอยโรคในตอนนี้แม้กระนั้นก็พบมากลักษณะเป็นแผลตื้นๆสีเหลืองถึงเทาของแดงซึ่งบางทีอาจจะมารวมกันเป็นรอยโรคใหญ่ได้


ปริมาณร้อยละ 80 ของคนไข้ลักษณะของการเจ็บปากจะไม่ร้ายแรงและหายได้เองโดยไม่ต้องรักษาด้านใน 5-10 วัน

  • รอยโรคที่ผิวหนัง


บางทีอาจเกิดขึ้นพร้อมรอยโรคที่ปาก หรือหลังจากนั้นน้อยจํานวนตั้งแต่ 2-3 แห้งไปจนกระทั่ง 100 แห่ง พบ ที่มือหลายครั้งกว่าเท่า ลักษณะเป็นรอยแดงๆอาจนูนน้อยขนาด 2-10 มิลลิเมตร ตรงกลางสีเทา บางรอยโรคมี ลักษณะเป็นตุ่มนํ้าใสขอบแดง มีกระจัดกระจายขนานไปกับแนวของผิวหนังอาจเจ็บหรือไม่ก็ได้หลังจากนั้น 2-3 วัน จะ เริ่มเป็นสะเก็ด และก็เบาๆหายไปภายใน 7-10 วัน โดยไม่มีรอยแผลเป็นหลงเหลือ
บริเวณอื่นๆที่อาจเจอรอยโรคได้เหมือนกันหมายถึงตูด แขน ขา แล้วก็อวัยวะสืบพันธุ์ในทารกบางทีอาจเจอ กระจัดกระจายทั่วตัวได้
โดยธรรมดาโรคมือเท้า ปากจัดว่ามีลักษณะน้อยส่วนมากมักมีเพียงแต่ไข้ปวดเหมื่อยตามตัวและก็เจ็บปาก แม้กระนั้น ในคนป่วยบางรายอาจพบภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากการตำหนิดเชื้อ enterovirus 71 ปัจจัยเสี่ยงต่อ การเจอภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรง เป็น

  • อายุในกลุ่มคนป่วยอายุน้อยจะพบอาการเข้าแทรกร้ายแรงรวมทั้งเสียชีวิตมากยิ่งกว่าในกรุ๊ปผู้ป่วยที่แก่ ดังเช่นการระบาดในปีพ.ศ.2541 ที่ประเทศไต้หวัน พบว่าอัตราการเสียชีวิตโดยรวมเป็น44.4/100,000 รายแต่กลุ่มที่อัตราการตายสูงสุดหมายถึง6-11 เดือนเท่ากับ 96.96/100,000 ราย
  • จับไข้สูงมากไปกว่า 39o C และนานเกิน 3 วัน
  • มีลักษณะอาการคลื่นไส้มากกินอาหารไม่ได้


ซึ่งปัจจัยเสี่ยงในข้อ 2 รวมทั้ง 3 จากการศึกษาเรียนรู้ที่โรงพยาบาลเด็ก Chang Gung ประเทศไต้หวัน พบว่า สัมพันธ์กับการต่อว่าดเชื้อ EV มากกว่า Cox A  โดยชอบทำให้เกิดภาวะสอดแทรก/ทางระบบประสาท ระบบหัวใจ รวมทั้งปอดได้สูง ทำให้คนเจ็บเสียชีวิตอย่างเร็วจากภาวการณ์ปอดอักเสบน้ำ เลือดออกในปอด และก็สภาวะช็อก
อย่างไรก็ดีเชื้อคอกแซคก็เชื้อไวรัส เอ 16 ก็อาจจะทำให้เกิดภาวะแทรกคือ กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ และสภาวะช็อกได้ แต่พบได้น้อยกว่าจากเชื้อ เอนเทอโรไวรัส 71 มากมาย
ปัจจัยเสี่ยงที่จะก่อให้เกิดโรคมือเท้าปาก

  • เด็กที่มีอายุต่ำกว่า 5 ปี เป็นกลุ่มอายุที่มีความเสี่ยงในการเกิดโรคมากที่สุด เพราะมักพบการติดเชื้อและการระบาดของโรคใน สถานรับเลี้ยงเด็ก หรือศูนย์เด็กเล็กเป็นส่วนใหญ่
  • การที่ผู้ดูแลเด็กไม่ได้ให้เด็กล้างมือบ่อยๆ ก็เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการติดเชื้อของโรคมือเท้าปาก
  • สภาพที่อยู่อาศัย หรือโรงเรียน/ศูนย์เด็กเล็กไม่ถูกสุขลักษณะ เช่น มีลักษณะอับ ทึบ แสงแดดส่องไม่ถึง
  • การใช้ข้าวของเครื่องใช้ เช่น ผ้าเช็ดหน้า แก้วน้ำ ช้อน ร่วมกัน
  • การไอ จาม รดกัน หรือการสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อโดยไม่รู้ตัว
แนวทางการรักษาโรคมือ เท้าปาก การวินิจฉัยโรคมือเท้าปากโดยทั่วไปใช่อาการและอาการแสดงเป็นสําคัญ (clinical diagnosis) โดยแพทย์จะตรวจร่างกายหารอยโรคจําเพาะที่บริเวณมือเท้า ปากร่วมกับมีไข้ ได้แก่  ผู้ป่วยมีไข้ 38 – 39 องศาเซลเซียส  พบจุดนูนแดง ตุ่มน้ำใส หรือ แผลที่เยื่อบุปาก ลิ้น และเหงือก พบจุดแดงราบ ตุ่มนูน หรือตุ่มน้ำที่มือ เท้า ฝ่ามือ ฝ่าเท้า และแก้มก้น
การตรวจรอยโรคที่ผิวหนัง (cutaneous lesion) ทางพยาธิวิทยา(histology) จะพบเม็ดเลือดขาวชนิด neutrophil และ lymphocyte เพิ่มขึ้น แต่จะไม้พบmultinucleated giant cell หรือ inclusion body 11 สําหรับในกรณีที่ต้องการทราบชนิดของเชื้อไวรัสที่ก้อโรค สามารถทําได้โดยการแยกเชื้อไวรัส หรือตรวจ ร่องรอยการติดเชื้อจากนํ้าเหลือง สําหรับประเทศไทยใช้วิธี micro-neutralization หากพบผู้ป่วยในข่ายสงสัยให้ เก็บตัวอย่างดังนี้

  • อุจจาระภายใน 14 วันของการป่วยโดยเก็บประมาณ 8 กรัม ใส่กล่องพลาสติกสะอาด
  • สวอบลําคอ (throat swab) โดยจุ่มปลายสวอบลงใน viral transport media ให้จมปลาย ตัวอย่างในข้อ 1 และ 2 ให้เก็บส่งโดยแช่เย็นในกระติกนํ้าแข็งอุณหภูมิ 4-8o C และส่งห้องปฏิบัติ การโดยเร็วที่สุด
  • เก็บเลือด 2 ครั้งประมาณ 3-5 มล.ต่อครั้ง ครั้งแรกที่สุดภายใน 3-5 วันหลังป่วยและครั้งที่ 2 หลัง จากครั้งแรก 14วัน โดยใส่ในหลอดแก้วปราศจากเชื้อพันพลาสเตอร์ให้แน่น เก็บตัวอย่างในตู้เย็น เพื่อรอส่งตรวจพร้อมกัน


โรคมือเท้าปากไม่มีวัคซีนหรือยาสำหรับรักษาโรคโดยตรง การรักษาจะเป็นการรักษาตามอาการ เช่นการให้ยาลดไข้ paracetamol หรือให้ยาบ้วนปากเพื่อช่วยลดอาการเจ็บของแผลในช่องปาก ถ้าตุ่มกลายเป็นหนองหรือพุพองก็จะให้ยาปฏิชีวนะ เช่น เพนิซิลลินวี อะม็อกซีซิลลิน อีริโทรไมซิน เป็นต้น ถ้ามีภาวะขาดน้ำเนื่องจากกินและดื่มไม่ได้ ก็จะให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ ในรายที่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ก็จำเป็นต้องรับเด็กไว้รักษาในโรงพยาบาลหรือส่งต่อให้ผู้เชี่ยวชาญดูแลต่อไป
อย่างไรก็ตาม ในปี พ.ศ.2539 มีการศึกษาที่ Medical College of Ohio ประเทศสหรัฐอเมริกา โดยมีการทดลองใช้ acyclovir ในการรักษาผู้ป่วยโรคมือเท้า ปาก 13 รายซึ่ง 12 รายเป็นเด็กอายุ 1-5 ปีและอีก 1 รายเป็นผู้ใหญ่ โดยเริ่มใช้ยา acyclovir ภายใน 1-2 วัน หลังเริ่มมีรอยโรคพบว่าอาการของผู้ป่วยดีขึ้น และรอยโรคเปลี่ยนแปลงดี ขึ้นภายใน 24 ชั่วโมงหลังเริ่มรักษา ได้ให้ acyclovir ต่ออีก 5 วันจนรอยโรคหายไปหมด ผู้ศึกษาเชื่อว่า acyclovir อาจไปยับยั้งเอนไซม์ thymidine kinase ของ Cox A16แต่ก็อาจมีประโยชน์ ด้านอื่นด้วยเช่น อาจทําให้ผู้ป่วยสร้าง interferon เพื่อยับยั้งไวรัสมากขึ้น15 อย่างไรก็ดียังไม่มีการศึกษาเกี่ยวกับการใช้ acyclovir ในการ ลดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง
และหลังจากการติดเชื้อผู้ป่วยจะมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อไวรัสที่ก่อโรค แต่อาจเกิดโรคมือเท้า ปากซํ้าได้จาก enterovirus ตัวอื่นๆ
การติดต่อของโรค มือ เท้า ปาก  โรคมือเท้าปากสามารถติดต่อได้จากการสัมผัสสารคัดหลั่งจากตุ่มน้ำใส หรือสารคัดหลั่งจากจมูกและปากอันได้แก่ น้ำมูก เสมหะ หรือน้ำลาย นอกจากนี้แล้วไวรัสยังสามารถพบได้ในอุจจาระ โดยไวรัสสามารถแพร่กระจายได้ตั้งแต่ในระยะแรกที่แสดงอาการโดยช่วงที่มีการแพร่กระจายมากที่สุด คือ สัปดาห์แรกที่ผู้ป่วยมีอาการและอาจจะยังพบได้อีกหลายสัปดาห์ในอุจจาระของผู้ป่วยที่หายจากอาการของโรคแล้ว นอกจากนี้แล้วในผู้ใหญ่อาจจะสามารถแพร่กระจายเชื้อไวรัสได้โดยไม่แสดงอาการใดๆ ซึ่งการได้รับไวรัสอาจเป็นการได้รับโดยตรงเช่นจากการไอหรือจาม หรืออาจจะได้รับไวรัสโดยอ้อมโดยการสัมผัสกับพื้นผิวหรือสิ่งของที่มีเชื้อไวรัสอยู่ เช่นในสถานรับเลี้ยงเด็กซึ่งอาจมีของเล่นหรือของใช้เด็กที่ปนเปื้อนน้ำลายเนื่องจากเด็กเล็กมักชอบนำสิ่งของเข้าปาก  ดูดเลียนิ้วมือ รวมถึงจากการรับประทานอาหารหรือน้ำดื่มที่ปนเปื้อนเชื้อ มือของผู้เลี้ยงดูเด็กที่ไม่สะอาด เป็นต้น  เนื่องจากโรคมือเท้าปากมักพบในเด็กเล็ก ดังนั้นการระบาดมักพบในสถานรับเลี้ยงเด็กหรือตามโรงเรียนอนุบาล  เชื้อเอนเทอโรไวรัสสามารถทนสภาวะกรดในทางเดินอาหารมนุษย์ได้ และมีชีวิตอยู่ในอุณหภูมิห้องได้ 2-3วัน
โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่ค่อนข้างเย็นหรือชื้นแฉะเชื้ออาจอยู่ได้เป็นเดือน  นอกจากนี้ การทำลายเชื้อต้องใช้น้ำยาฆ่าเชื้อที่เหมาะสม น้ำยาฆ่าเชื้อทั่วๆ ไปบางชนิด เช่น แอลกอฮอล์ ๗๐ เปอร์เซ็นต์และแอลกอฮอล์เจลใช้ป้องกันไวรัสไข้หวัดได้ แต่สำหรับเชื้อไวรัสเอนเทอโร แอลกอฮอล์ไม่มีผลโดยตรง
การปฏิบัติตนเมื่อป่วยเป็นโรคมือ เท้า ปาก เนื่องจากโรคนี้เกิดจากเชื้อไวรัส ไม่จำเป็นต้องให้ยารักษาจำเพาะ เพียงแต่ให้การดูแลตามอาการ และเฝ้าติดตามอาการเปลี่ยนแปลงอย่างใกล้ชิด โดยมีวิธีปฏิบัติ ดังนี้

  • ทานยาลดไข้ พาราเซตามอล เป็นครั้งคราวเวลา มีไข้สูง
  • ดื่มน้ำมากๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ โดยสังเกตดูว่ามีปัสสาวะออกมากและใส จึงนับว่าได้น้ำพอเพียง
  • ในช่วงที่มีอาการเจ็บแผลในปาก ให้กินอาหารเหลวหรือของน้ำๆ เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก แกงจืด นม น้ำเต้าหู้ น้ำหวาน เพื่อบรรเทาอาการเจ็บในปาก อาจใช้วิธีอมน้ำแข็งก้อนเล็กๆ ดื่มน้ำหรือนมเย็นๆ กินไอศกรีม หรือบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ (ผสมเกลือป่นครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่น ๑ แก้ว) วันละหลายๆ ครั้ง เพื่อบรรเทาอาการเจ็บแผลในปาก
  • แยกของใช้ไม่ใช้ร่วมกับคนอื่น เช่น แก้วน้ำ หลอดดูด ช้อน-ส้อม ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดมือ ขับถ่ายอุจจาระลงในในโถส้วม
  • ควรทำความสะอาดพื้นห้องและพื้นผิวอื่นๆ ที่สัมผัสบ่อยๆ รวมถึงห้องสุขาและห้องน้ำ โดยล้างด้วยน้ำและผงซักฟอก แล้วตามด้วยน้ำยาทำความสะอาดที่มีส่วนผสมของคลอรีน เช่น ไฮเตอร์ ไฮยีน คลอร็อกซ์ โดยผสมตามฉลากปิดข้างขวด ทิ้งไว้ ๑๐ นาที ก่อนล้างออกด้วยน้ำให้สะอาดเพื่อป้องกันสารเคมีตกค้าง
  • แยกเด็กที่ป่วยไม่ให้คลุกคลีกับเด็กคนอื่นๆ ทั้งเพื่อนบ้าน และพี่น้องที่อยู่ในบ้านเดียวกัน เช่น การกอดรัด การเล่นของเล่นที่เปื้อนน้ำลายหรือน้ำมูกของผู้ป่วย โดยเฉพาะในกรณีที่มีน้องเล็กๆ อายุ ๑-๒ ปีหรือน้อยกว่า เนื่องจากเป็นกลุ่มเสี่ยงที่อาจเกิดอาการรุนแรง ไม่นำเด็กไปในที่ที่มีคนอยู่จำนวนมาก เช่น ห้างสรรพสินค้า ตลาด สระว่ายน้ำ ควรให้เด็กอยู่ในที่ที่มีการระบายอากาศที่ดี
  • ขอให้เด็กหยุดเรียนเป็นเวลา ๗ วันนับจากวันเริ่มมีอาการ (ถึงแม้ว่าเด็กอาจมีอาการดีขึ้นก่อนครบ ๗ วัน) หากเด็กมีอาการป่วยรุนแรงขึ้น เช่น ไข้สูง อาเจียน หอบเหนื่อย ซึม ชัก หรืออาการแย่ลง ต้องรีบพาไปรักษาที่โรงพยาบาลใกล้บ้านทันที ในกรณีผู้ป่วยเป็นผู้ใหญ่ให้หยุดงานเป็นเวลา 7 วันเช่นกัน
  • ควรปรึกษาแพทย์ เมื่อมีลักษณะข้อใดข้อหนึ่ง ดังต่อไปนี้
  • ตุ่มน้ำ กลายเป็นตุ่มหนองหรือพุพองจากการเกาให้แพทย์พิจารณาใช้ยาปฏิชีวนะรักษา
  • มีอาการเจ็บแผลในปาก จนกินอาหารและดื่มน้ำไม่ได้ มีภาวะขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง ปัสสาวะออกน้อย
  • มีอาการปวดศีรษะมาก อาเจียนรุนแรง ไม่ค่อยรู้ตัว ชัก แขนขาอ่อนแรง หรือหายใจหอบเหนื่อย ควรส่งโรงพยาบาลโดยด่วน
  • อาการไม่ดีขึ้นภายใน 1 สัปดาห์

การคุ้มครองป้องกันตนเองจากโรคมือเท้าปาก

  • สำหรับเด็ก ให้ล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำรวมทั้งสบู่ทุกครั้งข้างหลังการขับถ่าย ก่อนที่จะกินอาหาร หรือเมื่อสัมผัสกับน้ำมูก น้ำลาย
  • สำหรับผู้ทำหน้าที่ดูแลเด็ก ให้ล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำแล้วก็สบู่ทุกหนก่อนที่จะมีการเตรียมอาหาร ก่อนที่จะกินอาหาร และข้างหลังการขับถ่าย แล้วก็ข้างหลังเปลี่ยนผ้าอ้อมเด็ก หลังการช่วยล้างก้นให้แก่เด็กตัวเล็กๆที่เพิ่งจะถ่าย หรือสัมผัสกับสิ่งคัดหลั่งของเด็ก ได้แก่ น้ำมูก น้ำลาย
  • ให้ลูกหลานหลบหลีกการเล่น หรือคลุกคลีกับเด็กที่มีอาการป่วยเป็นโรคมือ เท้า ปาก
  • ไม่นำเด็กเล็กไปในที่ที่มีคนอยู่ไม่น้อยเลยทีเดียว เป็นต้นว่า ห้างสรรพสินค้า ตลาด สระว่ายน้ำ และควรจะให้อยู่ในที่ที่มีการระบายอากาศที่ดี ในตอนที่มีการระบาดของโรคมือเท้าปากในพื้นที่
  • หลีกเลี่ยงการใช้ข้าวของ ยกตัวอย่างเช่น ถ้วยน้ำ หลอดดูด ขวดสำหรับใส่นม ช้อนชาม เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว ของเล่น เป็นต้น  ร่วมกับคนอื่นๆโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคนี้
  • ฝึกเด็กให้มีสุขนิสัยที่ดี และก็หลีกเลี่ยงการใส่นิ้วมือหรือของเล่นเข้าปาก
  • ทําความสะอาดพื้น ของใช้เสื้อผ้าที่อาจปนเปื้อนเชื้อ ด้วยนํ้ายาฆ่าเชื้อที่ใช้ทั่วๆไปภายในบ้าน
  • พ่อแม่ผู้ดูแลช่วยตรวจดูอาการของลูกหลานทุกเมื่อเชื่อวัน ถ้ามีแผลในปากหลายแผล โดยเฉพาะหากเจ็บมากมายจนถึงทำให้ไม่ค่อยทานอาหาร ให้ช่วยแจ้งแก่สถานศึกษาเพื่อมีการดำเนินงานควบคุมโรคที่สมควร
  • สำหรับบิดามารดาผู้ดูแลที่จะพาบุตรหลานที่เป็นเด็กเล็กไปต่างประเทศที่มีการระบาด สามารถเดินทางได้ตามเดิม โดยให้ทำตัวตามความถูกอนามัยที่ดี หลีกเลี่ยงพาบุตรหลานไปสถานที่แออัด และหากบุตรหลานมีลักษณะป่วยไข้ที่สงสัยโรคมือ เท้า ปาก ให้พาไปพบหมอ


สมุนไพรที่ใช้รักษา/ทุเลาอาการโรคมือเท้าปาก สมุนไพรที่สามารถนำมาใช้ทุเลาอาการของโรคมือเท้าปากนั้นมีดังนี้ แม้มีแผลในปากก็สามารถใช้กลีเซอรีนพญายอหยอดบริเวณแผลได้ เนื่องมาจากในใบพญายอมีสารฟลาโวนอยด์ มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ทำให้แผลหายเร็วขึ้นและก็ปลอดภัย ไม่เป็นผลข้างเคียง
            สมุนไพรในโรค มือ-เท้า-ปากเป็นฟ้าทลายขโมย (Andrographis paniculata (Burm.F.) Nees.) เป็นงานวิจัยที่ทำในประเทศจีน โดยนักวิจัยได้สกัดสารสำคัญของฟ้าทลายมิจฉาชีพและทำให้อยู่ในลักษณะของยาฉีดเป็นAndrographolide Sulfonate injection
งานศึกษาทำการค้นคว้าและทำการวิจัยนี้ทำในเด็กที่เป็นโรค มือ-เท้า-ปาก อายุ 1-13 ปี จำนวน 230 คน โดยแบ่งเป็น 2 กรุ๊ป กลุ่มแรกจะได้รับการรักษาแบบแผนเดิมร่วมกับ สารสกัดฟ้าทะลายโจรในแบบบาฉีด (Andrographolide Sulfonate injection) อีกกลุ่มจะได้รับการรักษาแบบแผนเดิม โดยติดตามผล 7-10 วัน ผลการศึกษาเรียนรู้และค้นคว้ารวมทั้งการวิจัยพบว่า กรุ๊ปแรกจะเจออาการสอดแทรกแบบรุนแรงน้อยกว่ากลุ่มลำดับที่สองอย่างเป็นจริงเป็นจัง ยิ่งไปกว่านี้ยังมีผลให้ไข้ต่ำลงได้เร็วขึ้น ทำให้แผลที่ผิวหนังและก็แผลในปากหายมากยิ่งกว่ากลุ่มสุดที่รักษาแบบแผนเดิม และไม่เจอการเสียชีวิตแล้วก็ผลข้างเคียงที่รุนแรงในกลุ่มทดลองอีกด้วย
เอกสารอ้างอิง

  • ดร.ภก.ปิยทิพย์ ขันตยาภรณ์.โรคมือเท้าปากในเด็ก.บทความเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชน.ภาควิชาจุลชีววิทยาคณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • Chang L, Lin T, Huang Y, et al. Comparison of enterovirus 71 and coxsackie-virus A16 clinical illnesses during the Taiwan enterovirus epidemic, 1998. Pediatr Infect Dis J 1999;18(12): 1092-6.
  • Abzug MJ. Hand-Foot-and-Mouth Disease. Kliegman: Nelson Textbook of Pediatrics, 19th ed.
  • รศ.นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ.โรคมือ-เท้า-ปาก.นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่ 326.คอลัมน์สารานุกรมทันโรค.มิถุนายน.2549
  • โรคมือ-เท้า-ปาก (Hand-Food-and-Mouth Disease; HEMD) และโรคจากเชื้อ Enterovirus 71 (EV-71) .หน่วยโรคติดเชื้อ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • หนังสือตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป “โรคมือ-เท้า-ปาก (Hand-foot-and-mouth-disease)”.  (นพ.สุรเกียรติ อาชานานุภาพ).  หน้า 1121-1123. http://www.disthai.com/
  • Alsop J. Hand-foot-and-mouth disease in Birmingham in 1959. Br Med J 1960;2:1708.
  • Shelley WB, Hashin M, Shelley ED. Acyclovir in the treatment of hand-foot-and-mouth disease.Cutis 1996;57:232-4.
  • โรคมือ เท้า ปาก พ.ศ.2555. หมอชาวบ้าน(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก
  • Ho M, Chen E, Hsu K, et al. An epidemic of enterovirus 71 infection in Taiwan. N Engl J Med 1999; 341(13): 929-35.
  • Jennifer CH, Antoinette FH. Hand-food-and-mouth disease. In: Freedberg IM, Eisen AZ, editors. Fitzpatrick’s Dermatology in General Medicine. 5th ed. New York: McGraw-Hill; 1999. p. 2403-7.
  • สมุนไพรที่เคยมีการทำวิจัยในโรคมือเท้าปาก.อภัยภูเบศสาร.ปีที่ 12 .ฉบับที่133.กรกฎาคม.2557
  • Luan YC, Tzou YL, Yhu CH, Kou CT, Shin RS, Ming LK, et al. Comparison of enterovirus 71 and coxsackie virus A16 clinical illnesses during the Taiwan enterovirus epidemic, 1998.Pediatr Infect Dis J 1999;18:1092-6.
  • Robinson CR. Report on an outbreak of febrile illness with pharyngeal lesions and examthem. Toronto, Summer 1957-isolation group A Coxsackie virus. Can Med Assoc J 1958;79:615.
  • Theokiss Z, Joel DK. Enterovirus infection. Pediatrics in Review 1998;19:183-91.
  • พญ.ชนิกานต์ คีรีวิเชียร,พญ.ธันยวีร์ ภูธนกิจ.โรคมือเท้าปาก (Hand-Food-and-Mouth-Disease).คณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.กันยายน 2545.หน้า 1- 9
  • โรคมือเท้าปาก-อาการ,สาเหตุ,การรักษา.พบแพทย์(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก


5

โรความดันเลือดสูง (Hypertension)

  • โรคความคันโลหิตสูง เป็นยังไง ความดันเลือดสูง ความดันโลหิตหมายถึงแรงดันเลือด ที่เกิดขึ้นมาจากหัวใจ สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย การวัดความดันเลือดสามารถทำโดยใช้วัสดุหลายแบบ แม้กระนั้นประเภทที่นิยมใช้กันอยู่ทั่วไป เป็นต้นว่า เครื่องตวงความดันเลือดมาตรฐานประเภทปรอท เครื่องตวงความดันโลหิตดิจิตอลประเภทอัตโนมัติ ค่าของความดันเลือดมีหน่วยเป็น มม.ปรอท จะมี ๒ ค่า ๑ ความดันตัวบน (ซีสโตลิก) เป็นแรงกดดันเลือด ขณะหัวใจห้องข้างล่างซ้ายบีบตัว  ๒ ความดันตัวล่าง (ไดแอสโตลิก) เป็นแรงกดดันเลือดขณะหัวใจห้องด้านล่างซ้ายคลายตัว  ระดับความดันเลือดที่ถือว่าสูงนั้น จะมีค่าความดันโลหิตตั้งแต่ 140/90 มม.ปรอท

    ด้วยเหตุนั้นโรคความดันโลหิตสูง จึงหมายความว่าโรคหรือภาวการณ์ที่แรงกดดันเลือดในหลอดเลือดแดงมีค่าสูงขึ้นมากยิ่งกว่าค่ามาตรฐานขึ้นกับวิธีการวัด โดยถ้าเกิดวัดที่สถานพยาบาล ค่าความดันเลือดตัวบนสูงขึ้นยิ่งกว่าหรือเท่ากับ 140 มม. ปรอท(มม.ปรอท, MMhg) และ/หรือความดันโลหิตตัวล่างสูงกว่าหรือพอๆกับ 90 มิลลิเมตรปรอท ขั้นต่ำ 2 ครั้ง แต่หากเป็นการวัดความดันเองที่บ้านค่าความดันเลือดตัวบนสูงยิ่งกว่าหรือเท่ากับ 135 มม.ปรอทแล้วก็/หรือความดันเลือดตัวด้านล่างสูงกว่าหรือพอๆกับ 85 มิลลิเมตรปรอทฯลฯ ดังตารางที่ 1




     


    SBP


    DBP




    Office or clinic
    24-hour
    Day
    Night
    Home


    140
    125-130
    130-135
    120
    130-135


    90
    80
    85
    70
    85




    หมายเหตุ SBP=systolic blood pressure, DBP=diastolic blood pressure
    ปี 2556ชาวไทยมีอาการป่วยเป็นโรคความดันโลหิตเกือบ 11 ล้านคน เสียชีวิต 5,165 คน แล้วก็เจอป่วยไข้ราย ใหม่เพิ่มแทบ 1 แสนคน ร้อยละ 50 ไม่รู้ตัวเนื่องจากว่าไม่เคยตรวจสุขภาพ ในกรุ๊ปที่เจ็บไข้แล้วพบว่ามีเพียงแค่ 1 ใน 4 ที่ควบคุมความดันได้ ที่เหลือยังมีการกระทำน่าห่วงองค์การอนามัยโลกกล่าวว่า โรคความดันเลือดสูงเป็น 1 ในปัจจัยสำคัญ ที่ทำให้สามัญชนอายุสั้น ทั่วทั้งโลกมีบุคคลที่เป็นโรคความดันเลือดสูงถึง 1,000 ล้านคน เสียชีวิตปี ละแทบ 8 ล้านคน เฉลี่ยราวๆนาทีละ 15 คน โดย 1 ใน 3 เจอในวัย ผู้ใหญ่รวมทั้งคาดว่า ในปีพุทธศักราช2568 ราษฎรวัยผู้ใหญ่ทั่วโลกจะป่วยด้วยโรคนี้เพิ่ม 1,560 ล้านคน

  • สาเหตุของโรคความดันโลหิตสูง ความดันเลือดสูงจำแนกประเภทตามปัจจัยการเกิด แบ่งได้เป็น 2 ชนิด เป็น
  • ความดันโลหิตสูงชนิดไม่ทราบมูลเหตุ (primary or essential hypertension) เจอได้โดยประมาณจำนวนร้อยละ95 ของจำนวนคนแก่โรคความดันเลือดสูงทั้งสิ้นส่วนมากเจอในผู้ที่แก่ 60 ปีขึ้นไปแล้วก็พบในเพศหญิงมากยิ่งกว่าผู้ชาย เดี๋ยวนี้ยังไม่เคยรู้สาเหตุที่กระจ่างแต่อย่างไร ตามคณะกรรมการร่วมแห่งชาติด้านการวัดและรักษาโรคความดันโลหิตสูง ของอเมริกา พบว่ามีปัจจัยเสี่ยงต่างๆที่เกี่ยวรวมทั้งช่วยเหลือให้กำเนิดโรคความดันเลือดสูง ดังเช่นว่า กรรมพันธุ์ความอ้วน การมีไขมันในเลือดสูงการทานอาหารที่มีรสเค็มจัดการไม่ออกกำลังกาย การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์การสูบยาสูบความเครียดอายุและมีประวัติครอบครัวเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรคหัวใจแล้วก็หลอดเลือดซึ่งความดันเลือดสูงประเภทไม่รู้ปัจจัยนี้เป็นปัญหาสำคัญที่ต้องให้การวิเคราะห์รักษาและก็ควบคุมโรคให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  • ความดันโลหิตสูงประเภททราบต้นสายปลายเหตุ(secondary hypertension) ได้น้อยราวๆปริมาณร้อยละ5-10 ส่วนมากมีมูลเหตุมีสาเหตุจากการมีพยาธิสภาพของอวัยวะต่างๆในร่างกายโดยจะส่งผลนำไปสู่แรงดันเลือดสูงส่วนมาก อาจเกิดพยาธิสภาพที่ไตต่อมหมวกไตโรคหรือความไม่ดีเหมือนปกติของระบบประสาทความแตกต่างจากปกติของฮอร์โมนโรคของต่อมไร้ท่อร่วมโรคท้องเป็นพิษการบาดเจ็บของศีรษะยา รวมทั้งสารเคมีฯลฯ โดยเหตุนี้เมื่อได้รับการรักษาที่ต้นสายปลายเหตุระดับความดันเลือดจะลดน้อยลงเป็นปกติและก็สามารถรักษาให้หายได้


เพราะฉะนั้นก็เลยสรุปได้ว่า โรคความดันเลือดสูงจำนวนมากจะไม่มีสาเหตุ การควบคุมระดับความดันโลหิตเจริญ จะสามารถช่วยลดภาวะแทรกซ้อน และก็การตายจากโรคระบบหัวใจ แล้วก็หลอดเลือดลงได้

  • ลักษณะของโรคความดันโลหิตสูง จุดสำคัญของโรคความดันเลือดสูงเป็น เป็นโรคที่มักไม่มีอาการ และก็ที่เป็นโรคเรื้อรังที่รุนแรง (ถ้าไม่สามารถที่จะควบคุมโรคได้) แต่ว่ามักไม่มีอาการ หมอบางคนจึงเรียกโรคความดันโลหิตสูงว่า “เพชฌฆาตเงียบ (Silent killer)” ทั้งนี้โดยมากของอาการจากโรคความดันโลหิตสูง เป็นอาการจากผลกระทบ ดังเช่นว่า จากโรคหัวใจ และจากโรคเส้นโลหิตในสมอง หรือ เป็นอาการจากโรคที่เป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดความเสี่ยง ดังเช่นว่า อาการจากโรคเบาหวาน หรือ จากโรคอ้วน หรือเป็นอาการจากโรคที่เป็นสาเหตุ ดังเช่น โรคเนื้องอกต่อมใต้สมอง


อาการรวมทั้งอาการแสดงที่พบได้บ่อย คนป่วยที่มีความดันเลือดสูงน้อยหรือปานกลางไม่เจออาการแสดงชี้เฉพาะที่บ่งบอกว่ามีภาวะความดันโลหิตสูงจำนวนมาก การวินิจฉัยพบมากได้จากการที่ผู้ป่วยมาตรวจตามนัดหมายหรือพบบ่อยร่วมกับสิ่งที่ทำให้เกิดอาการอื่นซึ่งไม่ใช่ความดันโลหิตสูง สำหรับคนป่วยที่มีระดับความดันเลือดสูงมากมายหรือสูงในระดับรุนแรงและเป็นมานานโดยเฉพาะในรายที่ยังไม่เคยได้รับการดูแลและรักษาหรือรักษาแต่ไม่สม่ำเสมอหรือเปล่าได้รับการรักษาที่ถูกเหมาะสมพบบ่อยมีอาการ ดังต่อไปนี้

  • ปวดศีรษะพบได้บ่อยในคนป่วยที่มีระดับความดันเลือดสูงรุนแรง โดยลักษณะอาการปวดศีรษะมักปวด ที่รอบๆท้ายทอยโดยเฉพาะตอนที่ตื่นนอนในช่วงเช้าถัดมาอาการจะเบาๆจนหายไปเองภายในระยะเวลาไม่กี่ชั่วโมงและบางทีอาจเจอมีลักษณะอาการอ้วกอ้วกตาพร่ามัวด้วยโดยพบว่าลักษณะของการปวดศีรษะกำเนิด จากมีการเพิ่มแรงดันในกะโหลกศีรษะมากมายในช่วงระยะเวลาหลังจากที่ตื่นนอนขึ้นมาแล้วด้วยเหตุว่าในตอนกลางคืนขณะนอนหลับศูนย์ควบคุมการหายใจในสมองจะลดการกระตุ้น จึงทำให้มีการคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์มีผลทำให้เส้นเลือดทั่ว ร่างกายโดยเฉพาะอย่างยิ่งในสมองขยายขนาดมากขึ้นก็เลยเพิ่มแรงดันในกะโหลกศีรษะ
  • เวียนศีรษะ (dizziness) เจอเกิดร่วมกับอาการปวดศีรษะ
  • เลือดกา ทายใจไหล(epistaxis)
  • เหนื่อยขณะทา งานหรืออาการเหนื่อยนอนราบไม่ได้แสดงถึงการมีภาวการณ์หัวใจห้องล่างซ้ายล้มเหลว
  • อาการอื่นๆที่อาจพบร่วมได้แก่ลักษณะของการเจ็บหน้าอกสมาคมกับสภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด จากการมีเส้นโลหิตหัวใจตีบหรือจากการมีกล้ามเนื้อหัวใจหนามากจากภาวการณ์ความดันโลหิตสูงที่เป็นมานานๆ


เพราะฉะนั้นถ้ามีภาวการณ์ความดันโลหิตสูงอยู่เป็นระยะเวลาที่ยาวนานๆจึงอาจมีผลต่ออวัยวะที่สำคัญต่างๆของร่างกายก่อให้เกิดความเสื่อมสภาพถูกทำลายและอาจเกิดภาวะเข้าแทรกตามมาได้
ภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันเลือดสูง ในคนไข้โรคความดันโลหิตสูงบางรายบางทีอาจไม่พบมีลักษณะหรืออาการแสดงใดๆก็ตามและบางรายอาจ เจออาการแสดงจากภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันโลหิตสูงต่ออวัยวะต่างๆได้ดังนี้

  • สมองความดัน เลือดสูงจะทา ให้ฝาผนังหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงสมองมีลักษณะครึ้มตัวและแข็งข้างในเส้นโลหิตตีบแคบรูของหลอดเลือดแดงแคบลงทา ให้การไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมองต่ำลงแล้วก็ขาดเลือดไปเลี้ยง ส่งผลให้เกิดสภาวะสมองขาดเลือดไปเลี้ยงชั่วคราวคนป่วยที่มีภาวการณ์ความดันโลหิตสูงก็เลยมีโอกาสกำเนิดโรคเส้นโลหิตสมอง (stroke) ได้มากกว่า บุคคลปกติ


นอกนั้นยังเป็นเหตุให้มีการเปลี่ยนแปลงที่ฝาผนังเซลล์สมองทา ให้เซลล์สมองบวมผู้เจ็บป่วยจะมีลักษณะผิดปกติของระบบประสาทการรับทราบความจำน้อยลงแล้วก็อาจร้ายแรงเสียชีวิตได้ ซึ่งเป็นสาเหตุการตายถึงจำนวนร้อยละ50 แล้วก็มีผลทำให้คนที่รอดตายเกิดความพิกลพิการตามมา

  • หัวใจ ระดับความดันโลหิตสูงเรื้อรังจะส่งผลทา ให้ฝาผนังเส้นโลหิตที่ไปเลี้ยงหัวใจครึ้มตัวขึ้นปริมาณเลือดเลี้ยงหัวใจต่ำลงหัวใจห้องด้านล่างซ้ายทำงานมากมาขึ้น จำต้องบีบตัวเพิ่มขึ้นเพื่อต้านทานแรงกดดันเลือดในเส้นโลหิตแดงที่มากขึ้นโดยเหตุนั้น ในระยะเริ่มต้นกล้ามเนื้อหัวใจจะปรับตัวจากภาวการณ์ความดันโลหิตสูงโดยหัวใจบีบตัวเพิ่มขึ้น เพื่อให้สามารถต้านทานกับแรงต้านทานที่เยอะขึ้นเรื่อยๆและก็มีการขยายตัวทำให้เพิ่มความหนาของฝาผนังหัวใจห้องด้านล่างซ้ายก่อให้เกิดภาวะหัวใจห้องข้างล่างซ้ายโต (left ventricular hypertrophy) ถ้าหากยังมิได้รับการรักษารวมทั้งเมื่อกล้ามเนื้อหัวใจไม่สามารถขยายตัวได้อีก จะทำให้การทำงานของหัวใจไม่มี
ประสิทธิภาพเกิดภาวะหัวใจวายกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวแล้วก็เสียชีวิตได้

  • ไต ระดับความดันโลหิตเรื้อรังส่งผลก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตครึ้มตัวรวมทั้งแข็งตัวขึ้น เส้นเลือดตีบแคบลงส่งผลให้หลอดเลือดแดงเสื่อมจากการไหลเวียนของจำนวนเลือดไปเลี้ยงไตน้อยลงสมรรถนะการกรองของเสียลดน้อยลงและทา ให้เกิดการคั่งของเสียไตเสื่อมสภาพ แล้วก็ขายหน้าขายตาที่เกิดภาวการณ์ไตวายรวมทั้งได้โอกาสเสียชีวิตได้ มีการเรียนพบว่าคนเจ็บโรคความดันโลหิตสูงโดยประมาณร้อยละ10 มักเสียชีวิตด้วยภาวะไตวาย
  • ตา ผู้ป่วยที่มีสภาวะความดันโลหิตสูงรุนแรงแล้วก็เรื้อรังจะมีผลให้มีผลต่อความเคลื่อนไหวของฝาผนังเส้นโลหิตที่ตาดกตัวขึ้นมีแรงกดดัน ในหลอดเลือดสูงมากขึ้นมีการเปลี่ยนของเส้นโลหิตที่ไปเลี้ยงตาตีบลงหลอดเลือดฝอยตีบแคบอย่างรวดเร็วมีการหดเกร็งเฉพาะที่อาจมีเลือดออกที่จอตาทำให้มีการบวมของจอภาพนัตย์ตา หรือจอประสาทตาบวม (papilledema) ทำให้การมองเห็นลดน้อยลงมีจุดบอดบางจุดที่ลานสายตา (scotomata) ตามัวและก็มีโอกาสตาบอดได้
  • เส้นเลือดในร่างกาย ความดันโลหิตสูงจากแรงต่อต้านหลอดเลือดส่วนปลายเพิ่มขึ้นฝาผนังหลอดเลือดหนาตัวจากเซลล์กล้ามเรียบถูกกระตุ้น ให้เจริญรุ่งเรืองมากขึ้นหรืออาจจะเกิดขึ้นเนื่องมาจากมีไขมัน ไปเกาะผนังเส้นเลือดทำให้เส้นโลหิตแดงแข็ง (artherosclerosis) มีการเปลี่ยนของฝาผนังหลอดเลือดดกและตีบแคบการไหลเวียนของโลหิตไป เลี้ยงสมองหัวใจไตแล้วก็ตาลดลงทา ให้เกิดภาวะเข้าแทรกของอวัยวะดังกล่าวข้างต้นตามมาไดแก้โรคหัวใจและ
เส้นเลือดโรคเส้นเลือดสมองรวมทั้งไตวายฯลฯ

  • สิ่งที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงที่จะส่งผลให้เกิดโรคความดันโลหิต ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่นำมาซึ่งโรคความดันโลหิตสูง เช่น พันธุกรรม จังหวะมีความดันเลือดสูง จะสูงมากขึ้นเมื่อมีคนในครอบครัวเป็นโรคนี้ โรคเบาหวาน เนื่องจากทำให้เกิดการอักเสบ ตีบแคบของเส้นโลหิตต่างๆรวมทั้งเส้นเลือดไต โรคอ้วน รวมทั้งน้ำหนักตัวเกิน เนื่องจากเป็นสาเหตุสำคัญของโรคเบาหวาน แล้วก็โรคเส้นเลือดต่างๆตีบจากภาวการณ์ไขมันเกาะผนังเส้นโลหิต โรคไตเรื้อรัง เพราะว่าจะส่งผลถึงการสร้างเอ็นไซม์และก็ฮอร์โมนที่ควบคุมความดันเลือดดังกล่าวข้างต้นแล้ว โรคนอนแล้วหยุดหายใจ (Sleep apnea) สูบบุหรี่ ด้วยเหตุว่าสารพิษในควันจากบุหรี่เป็นสาเหตุของการเกิดการอักเสบ ลีบของหลอดเลือดต่าง และเส้นเลือดไต และหลอดเลือดหัวใจ การติดสุรา ซึ่งยังไม่เคยทราบกระจ่างถึงกลไกว่าเพราะเหตุไรดื่มสุราแล้วจึงเป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อการเกิดความดันโลหิตสูง แม้กระนั้นการเล่าเรียนต่างๆให้ผลตรงกันว่า ติดเหล้า จะนำมาซึ่งการทำให้หัวใจเต้นแรงกว่าธรรมดา และก็มีโอกาสเป็นโรคความดันเลือดสูง ถึงราวๆ 50%ของผู้ติดสุราทั้งหมด รับประทานอาหารเค็มเป็นประจำ ตลอด ดังเหตุผลดังได้กล่าวแล้ว ขาดการออกกำลังกาย เพราะเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อโรคอ้วนและก็เบาหวาน ผลกระทบจากยาบางชนิด เช่น ยาในกลุ่มสเตียรอยด์
  • วิธีการรักษาโรคความดันโลหิตสูง การวินิจฉัยโรคความดันโลหิตสูง โรคความดันโลหิตสูงวิเคราะห์จากการที่มีความดันโลหิตสูงตลอดเวลา ซึ่งตรวจพบต่อเนื่องกัน 3 ครั้ง โดยแต่ละครั้งควรห่างกัน 1 เดือน อย่างไรก็แล้วแต่ถ้าตรวจพบว่าความดันโลหิตสูงมาก (ความดันตัวบนสูงขึ้นยิ่งกว่า 180 mmHg หรือ ความดันตัวข้างล่างสูงกว่า 110 mmHg) หรือมีความผิดธรรมดาของหลักการทำงานของอวัยวะจากผลของ   ความดันโลหิตสูงร่วมด้วย ก็จัดว่าวินิจฉัยเป็นโรคความดันโลหิตสูง และจำเป็นต้องรีบได้รับการดูแลรักษา หมอวินิจฉัยโรค   ความดันเลือดสูงได้จาก ประวัติอาการ ประวัติเจ็บไข้ได้ป่วยในอดีตกาลรวมทั้งเดี๋ยวนี้ เรื่องราวกิน/ใช้ยา การวัดความดันเลือด (ควรจะวัดที่บ้านร่วมด้วยถ้าหากว่ามีเครื่องมือ เนื่องจากบางครั้งค่าที่วัดถึงที่กะไว้โรงหมอสูงขึ้นมากยิ่งกว่าค่าที่วัดถึงที่กะไว้บ้าน) เมื่อวิเคราะห์ว่าเป็นความดันเลือดสูง ควรจะตรวจร่างกาย แล้วก็ส่งตรวจอื่นๆเพิ่มอีกเพื่อหาสาเหตุ หรือสิ่งที่ก่อให้เกิดความเสี่ยง นอกจากนี้ จำต้องตรวจค้นผลพวงของความดันเลือดสูงต่ออวัยวะต่างๆอย่างเช่น หัวใจ ตา และไต เช่น ตรวจเลือดมองค่าน้ำตาลและก็ไขมันในเลือด ดูลักษณะการทำงานของไต และค่าเกลือแร่ในร่างกาย ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจมองหลักการทำงานของหัวใจ แล้วก็เอกซเรย์ปอด ดังนี้การตรวจเพิ่มอีกต่างๆจะขึ้นกับอาการคนไข้ แล้วก็ดุลยพินิจของหมอเพียงแค่นั้น
สัมพันธ์ความดันโลหิตสูงที่ประเทศไทย ได้แบ่งระดับความรุนแรงของความดันโลหิตสูง ดังนี้




ระดับความรุนแรง


ความดันโลหิตตัวบน


ความดันโลหิตตัวล่าง




ความดันโลหิตปกติ
ระยะก่อนความดันโลหิต
ความดันโลหิตสูงระยะที่ 1
ความดันโลหิตสูงระยะที่ 2


น้อยกว่า 120 และ
120 – 139/หรือ
140 – 159/หรือ
มากกว่า 160/หรือ


น้อยกว่า 80
80 – 89
90 – 99
มากกว่า 100




หมายเหตุ : หน่วยวัดความดันโลหิตเป็น มิลลิเมตรปรอท
ผู้ที่มีความดันเลือดสูงควรควบคุมระดับความดันโลหิตให้ต่ำกว่า 140/90 มม.ปรอทรวมทั้งใน ผู้ที่มีสภาวะเสี่ยงควรควบคุมระดับความดันโลหิตให้ต่ำลงมากยิ่งกว่า 130/80 มิลลิเมตรปรอท และลดสิ่งที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงสำหรับในการเกิดโรคหัวใจและเส้นโลหิตคุ้มครองความพิกลพิการและก็ลดการเกิดภาวะแทรกซ้อมต่ออวัยวะแผนการที่สำคัญของร่างกายดังเช่นสมองหัวใจไตรวมทั้งตารวมทั้งอวัยวะสำคัญอื่นๆซึ่งสำหรับการรักษาแล้วก็ควบคุมระดับความดันเลือดให้เข้าขั้นธรรมดามี 2 แนวทางคือการรักษาใช้ยาแล้วก็การดูแลรักษาโดยไม่ใช้ยาหรือกรรมวิธีเปลี่ยนแปลงแบบแผนการดำนงชีพ
การรักษาโดยวิธีการใช้ยา  (pharmacologic treatment) วัตถุประสงค์สำหรับเพื่อการลดความดันโลหิตโดยการใช้ยาคือการควบคุมระดับความดันโลหิตให้ลดต่ำลงยิ่งกว่า 140/90 มิลลิเมตรปรอท โดยลดแรงต่อต้านของเส้นโลหิตส่วนปลายแล้วก็เพิ่มปริมาณเลือดที่ออกจากหัวใจการเลือกใช้ยา ในคนเจ็บโรคความดันโลหิตสูงจึงขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของคนไข้แต่ละรายและควรไตร่ตรองเหตุต่างๆดังเช่นว่าความร้ายแรงของระดับความดันโลหิตปัจจัยเสี่ยงต่ออวัยวะสำคัญ โรคที่มีอยู่เดิมปัจจัยเสี่ยงอื่นๆซึ่งยาที่ใช้สำหรับการรักษาภาวะความดันโลหิตสูงสามารถแบ่งออกเป็น 7 กรุ๊ปดังนี้
ยาขับปัสสาวะ  (diuretics) เป็นกรุ๊ปยาที่นิยมใช้ในผู้เจ็บป่วยที่มีการทำงานของไตและหัวใจผิดปกติ ยากลุ่มนี้อาทิเช่น ฟูโรซีมายด์ (furosemide) สไปโรโนแลคโตน(spironolactone) มันข้นลาโซน (metolazone)
ยาต้านเบต้า (beta adrenergic receptor blockers) ยากลุ่มนี้จะออกฤทธิ์โดยรวมกับเบต้าอดรีเนอร์จิกรีเซฟเตอร์  (beta adrenergic receptors) อยู่ที่ศีรษะใจแล้วก็หลอดเลือดแดงเพื่อยับยั้งการตอบสนองต่อประสาทซิมพาธิติกลดอัตราการเต้นของหัวใจทำให้หัวใจเต้นช้าลงและก็ความดันเลือดน้อยลง ยาในกลุ่มนี้ เป็นต้นว่า โพรพาโนลอล (propanolol)หรืออะครั้งโนลอล (atenolol)
ยาที่ออกฤทธิ์ปิดกั้นตัวรับแองจิโอเทนสินทู (angiotensin II receptorblockersARBs) ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์ขยายเส้นโลหิตโดยไม่ทำให้ระดับของเบรดดีไคนินมากขึ้นยากลุ่มนี้ ยกตัวอย่างเช่น แคนเดซาแทน  (candesartan), โลซาแทน (losartan) เป็นต้น
ยาต่อต้านแคลเซียม (calcium antagonists) ยากลุ่มนี้ยับยั้งการเคลื่อนเข้าของประจุแคลเซียมในเซลล์ทำให้กล้ามผนังเส้นโลหิตคลายตัวอาจจะเป็นผลให้อัตราการเต้นของหัวใจช้าลง ยกตัวอย่างเช่น ยาเวอราขว้างมิวล์   (verapamil) หรือเนฟเฟดิปีน (nifedipine)
ยาต่อต้านอัลฟาวันอดรีเนอร์จิก (alpha I-adrenergic blockers) ยามีฤทธิ์ต่อต้านโพสไซแนปตำหนิกอัลฟาวันรีเซฟเตอร์ (postsynaptic alpha 1-receptors) และออกฤทธิ์ขยายเส้นโลหิตส่วนปลายทำให้เส้นเลือดขยายตัว ยาในกลุ่มนี้อาทิเช่น พราโซซีน prazosin) หรือดอกซาโซซีน (doxazosin)
ยาที่ยั้งไม่ให้มีการสร้างแองจิโอเทนซินทู (angiotensin II convertingenzyme ACE inhibitors)ยากลุ่มนี้จะออกฤทธิ์โดยการยังยั้งแองจิโอเทนซินสำหรับเพื่อการแปลงแองจิโอเทนสินวันเป็นแองจิโอเทนสินทูซึ่งเป็นเอ็นไซม์ที่ทำให้เส้นโลหิตหดตัว ยาในกลุ่มนี้ดังเช่นอีที่นาลาพริล (enalapril)
ยาขยายเส้นโลหิต (vasodilators) ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์โดยตรงต่อกล้ามเนื้อเรียบที่อยู่รอบๆเส้นโลหิตแดงทำให้กล้ามคลายตัวแล้วก็ยาต้านทานทางในฝาผนังเส้นโลหิตส่วนปลาย ยาในกลุ่มนี้ตัวอย่างเช่นไฮดราลาซีน (hydralazine), ไฮโดรคลอไรด์ (hydrochloride), ลาเบลทาลอล (labetalol)
การดูแลรักษาโดยไม่ใช้ยาหรือการปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิต (lifestylemodification)  เป็นความประพฤติปฏิบัติสุขภาพที่จำเป็นต้องปฏิบัติบ่อยๆเป็นประจำเพื่อลดระดับความดันโลหิต รวมทั้งคุ้มครองปกป้องภาวะแทรกซ้อนกับอวัยวะสำคัญผู้ป่วยโรคความดันเลือดสูงทุกราย ควรได้รับข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงแบบแผนการดำเนินชีวิตพร้อมกันไปกับการดูแลและรักษาด้วยยา ผู้ป่วยจะต้องมีพฤติกรรมช่วยเหลือสุขภาพร่างกายที่แข็งแรง ดังต่อไปนี้ การควบคุมของกินและควบคุมน้ำหนักตัว  การจำกัดอาหารที่มีเกลือโซเดียม  การบริหารร่างกาย การงดดูดบุหรี่ การลดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์  การจัดการกับความเคร่งเครียด

  • การติดต่อของโรคความดันเลือดสูง โรคความดันเลือดสูงเป็นโรคที่เกิดขึ้นจาก ภาวะแรงกดดันเลือดในเส้นเลือดสูงยิ่งกว่าค่ามาตรฐาน โดยเหตุนี้โรคความดันเลือดสูงก็เลยเป็นโรคที่ไม่มีการติดต่อจากคนสู่คนหรือจากสัตว์สู่คน
  • การปฏิบัติตนเมื่อเป็นโรคความดันโลหิตสูง เปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค
  • การลดน้ำหนักในคนที่มีน้ำหนักเกิน องค์การอนามัยโลกแนะนำว่าในขั้นแรกควรจะลดหุ่น อย่างต่ำ 5 กิโล ในผู้ป่วยความดันเลือดสูง ที่มีน้ำหนักเกิน
  • การลดปริมาณโซเดียม (เกลือ) ในอาหาร ลดโซเดียมในของกิน เหลือวันละ 0.5 – 2.3 กรัม หรือ เกลือโซเดียมคลอไรด์ 1.2 – 5.8 กรัม
  • ลดจำนวนแอลกอฮอล์ หรือจำกัดจำนวนแอลกอฮอล์ไม่กำเนิด 20 – 30 กรัมต่อวันในเพศชาย หรือ 10 – 20 กรัม ในผู้หญิง


จากการศึกษาของกินสำหรับผู้เป็นโรคความดันเลือดสูงเรามักจะได้ยินชื่อ DASH (Dietary Approaches to stop Hypertension) เป็นของกินที่อุดมไปด้วยผัก ผลไม้ และก็ผลิตภัณฑ์นมไขมันต่ำ ร่วมกับการลดปริมาณไขมัน แล้วก็ไขมันอิ่มตัวในอาหาร
ตารางแสดงตัวอย่างอาหาร DASH diet/ต่อวัน ได้พลังงาน 2100 กิโลแคลอรี่




หมวดอาหาร


ตัวอย่างอาหารในแต่ละส่วน




ผัก


ผักดิบประมาณ 1 ถ้วยตวง
ผักสุกประมาณ ½ ถ้วยตวง




ผลไม้


มะม่วง ½ ผล ส้ม 1 ลูก เงาะ 6 ผล กล้วยน้ำว้า 1 ผล แตงโม 10 ชิ้น
ฝรั่ง 1 ผลเล็ก มังคุด 1 ผลเล็ก




นม

  • นมพร่องมันเนย
  • นมครบส่วน




 
1 กล่อง (240 ซีซี)
1 กล่อง (240 ซีซี)




ไขมัน
ปลาและสัตว์ปีก


น้ำมัน 5 ซีซี เนย/มาการีน 5 กรัม
ปริมาณ 30 กรัม (ปริมาณ 2 ช้อนโต๊ะ)




แป้ง,ข้าว,ธัญพืช


ขนมปัง 1 แผ่น ข้าวสวย 1 ทัพพี




 
 
บริหารร่างกาย การบริหารร่างกายสำหรับผู้ที่มีความดันโลหิตสูง ควรจะบริหารร่างกายแบบแอโรบิค (แบบใช้ออกซิเจน)เป็นการออกกำลังกายที่มีการเคลื่อนไหวโดยตลอดในช่วงระยะเวลาหนึ่งของกล้ามเนื้อมัดใหญ่ๆซึ่งเป็นการใช้ออกสิเจนสำหรับเพื่อการให้พลังงาน จะได้ประโยชน์ต่อระบบหัวใจแบะหลอดเลือด ได้แก่ เดิน วิ่ง ว่ายน้ำ ปั่นรถจักรยาน ฯลฯ ซึ่งการออกกกำลังกายควรปฏิบัติทุกวี่ทุกวัน อย่างน้อยวันละ 30 นาที ถ้าหากว่าไม่มีข้อห้าม
                บริหารความเครียดน้อยลง การจัดการระงับความเครียดในชีวิตประจำวัน ตามหลักเหตุผลและหลักจิตวิทยามีอยู่ 2 แนวทาง
-              พยายามหลีกเลี่ยงเหตุหรือภาวะที่จะนำมาซึ่งการก่อให้เกิดความตึงเครียดมาก
-              ควบคุมปฏิกิริยาของตัวเอง ต่อสิ่งที่รู้สึกทำให้พวกเราเครียด
กินยาและรับการดูแลและรักษาสม่ำเสมอ กินยาตามแพทย์สั่งสม่ำเสมอไม่ขาดยา และก็พบหมอตามนัดหมายทุกหน ไม่สมควรหยุดยาหรือเปลี่ยนแปลงยาด้วยตัวเอง สำหรับคนไข้ที่ทานยาขับเยี่ยว ควรจะกินส้มหรือกล้วยเป็นประจำ เพื่อชดเชยโปแตสเซียมที่สูญเสียไปในฉี่รีบเจอหมอข้างใน 1 วัน หรือ ฉุกเฉิน มีลักษณะอาการดังต่อไปนี้  ปวดหัวมาก อ่อนเพลียเป็นอย่างมากกว่าปกติมาก เท้าบวม (ลักษณะของโรคหัวใจล้มเหลว) เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น เหงื่อออกมาก จะเป็นลมเป็นแล้ง (อาการจากโรคเส้นเลือดหัวใจ ซึ่งจะต้องพบหมอฉุกเฉิน) แขน ขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว คลื่นไส้ อาเจียน (อาการจากโรคเส้นโลหิตสมอง ซึ่งจำต้องพบแพทย์เร่งด่วน)

  • การคุ้มครองป้องกันตัวเองจากโรคความดันเลือดสูง สิ่งสำคัญที่สุดที่จะคุ้มครองป้องกันการเกิดโรคความดันโลหิตสูง คือการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตหัวข้อการรับประทาน การออกกำลังกายโดย


-              ควรจะควบคุมน้ำหนัก
-              กินอาหารที่เป็นประโยชน์ ครบอีกทั้ง 5 กลุ่ม ในจำนวนที่เหมาะสม เพิ่มผักผลไม้ในมื้อของกินประเภทไม่หวานมากมายให้มากมายๆ
-              ออกกำลังกาย โดยออกยาวนานกว่า 30 นาที และก็ออกดูเหมือนจะทุกวัน
-              ลดปริมาณเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมที่เป็นแอลกอฮอล์
-              พักให้เพียงพอ
-              รักษาสุขภาพจิต และก็อารมณ์
-              ตรวจสุขภาพประจำปี ซึ่งรวมทั้งวัดความดันเลือด เริ่มได้ตั้งแต่อายุ 18-20 ปี จากนั้นตรวจสุขภาพบ่อยมากตามแพทย์ และก็พยาบาลเสนอแนะ
-              ลดของกินเค็ม หรือเกลือแกง น้อยกว่า 6 กรัม ต่อวัน) ทานอาหารประเภทผัก และผลไม้มากยิ่งขึ้น
ข้อเสนอแนะในการลดการบริโภคเกลือและโซเดียม :-
เลือกซื้อผัก ผลไม้รวมทั้งเนื้อสัตว์ที่สดใหม่แทนวิธีสำหรับการเลือกซื้ออาหารกระป๋อง ผักดองรวมทั้งอาหารสำเร็จรูป
ถ้าจำต้องเลือกซื้ออาหารกระป๋องหรืออาหารสำเร็จรูปควรจะอ่านฉลากของกินทุกครั้ง รวมทั้งเลือกสินค้าที่มีจำนวนโซเดียมต่ำหรือน้อย (สำหรับราษฎรทั่วไปควรจะบริโภคเกลือไม่เกินวันละ 1 ช้อนชา หรือน้อยกว่า 6 กรัมต่อวัน) ล้างผักและเนื้อสัตว์ที่ใช้ทำกับข้าวให้สะอาด เพื่อชะล้างเกลือออก ลดการใช้เกลือแล้วก็เครื่องปรุงรส หันมาใช้เครื่องเทศและก็สมุนไพรที่มีปริมาณโซเดียมต่ำ ได้แก่ หัวหอม กระเทียม ขิง พริกไทย มะนาว ผงกระหรี่ แทนไม่วางภาชนะหรือขวดใส่เกลือแล้วก็เครื่องปรุงรสต่างๆดังเช่น ซอส  ซีอิ๊วขาวแล้วก็น้ำปลาไว้บนโต๊ะอาหารทุกมื้อลองอาหารก่อนรับประทาน ฝึกการกินอาหารที่มีรสชาติเหมาะเจาะ ไม่เค็มจัดหรือหวานจัด ทำกับข้าวกินอาหารเองแทนการรับประทานอาหารนอกบ้าน    หรือการซื้ออาหารสำเร็จรูป
อาหารที่มีเกลือโซเดียมสูง ตัวอย่างเช่น ของกินที่ใช้เกลือแต่งรส เช่น  ซอสรสเค็ม (ได้แก่ น้ำปลา ซี้อิ๊ว ซอสหอยนางรม เต้าเจี้ยว), ซอสหลายรส  (ได้แก่ ซอสมะเขือเทศ ซอสพริก ซี้อิ๊วหวาน) ของกินที่ใช้เกลือถนอมอาหาร ตัวอย่างเช่น อาหารตากแห้ง ได้แก่ กะปิ เต้าหู้ยี้ แหนม, อาหารปรุงต่างๆได้แก่ ไส้กรอก หมูยอ กุนเชียง

6

โรคต่อมลูกหมากโต (Benign prostatic hypertrophy-BPH)
โรคต่อมลูกหมากโตเป็นยังไง ต่อมลูกหมาก (prostate gland) เป็นต่อมของระบบอวัยวะสืบพันธุ์ในผู้ชาย อยู่ตรงข้างหลังของคอกระเพาะฉี่ในอุ้งเชิงกรานหลังกระดูกหัวหน่าว มีรูปร่างเหมือนลูกเกาลัด ต่อมมี 5 กลีบ หนักประมาณ 20 กรัม (ขนาดเท่าผลลิ้นจี่) มีหน้าที่สร้างน้ำมูก (ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งส่วนใด ของน้ำเชื้อ) เพื่อให้ตัวสเปิร์มว่ายและรับประทานเป็นอาหาร  โดยทั่วไปต่อมลูกหมากจะหยุดเจริญวัยภายหลังอายุ 20 ปี  จนตราบเท่าอายุราว 45 ปี จะมีการเพิ่มขนาดขึ้นอีกรอบ แล้วก็เป็นจุดกำเนิดของโรคต่อมลูกหมากโต โรคต่อมลูกหมากโตนับได้ว่าเป็นปัญหาสุขภาพที่น่ากลุ้มอกกลุ้มใจของคุณสุภาพบุรุษทั้งหลาย โดยทั่วไปผู้เจ็บป่วยโรคต่อมลูกหมากโตจะอยู่ในช่วงอายุ 50 ปีขึ้นไป เมื่อแก่ขึ้นต่อมลูกหมากจะเบาๆโตขึ้น ว่ากันว่าชายเฒ่า 2 ใน 5 คนจะมีลักษณะอาการถ่ายปัสสาวะแตกต่างจากปกติ อาการดังกล่าวเกิดจากการที่ต่อมลูกหมากซึ่งอยู่ล้อมท่อปัสสาวะมีขนาดโตขึ้นและไปบีบท่อเยี่ยวให้แคบลง
และก็ยังมีรายงานการศึกษาเรียนรู้วิจัยหลายๆชิ้นสรุปว่า ในเพศชายที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป มักตรวจพบโรคต่อมลูกหมากโต เพราะความเปลี่ยนไปจากปกติทางด้านขนาดแล้วก็ปริมาณเซลล์ต่อมลูกหมาก เมื่อขนาดของต่อมลูกหมากโตขึ้น จะส่งผลกระตุ้นแล้วส่งผลให้มีการเกิดการอุดกันของระบบทางเดินฉี่ เยี่ยวบ่อยมาก ลำบาก จำต้องเบ่งเป็นระยะเวลานาน กลั้นฉี่ไม่อยู่ สุดท้ายบางทีอาจชิ้งฉ่องไม่ออก และก็มีปัญหาเกี่ยวกับอวัยวะเพศไม่แข็ง แนวทางการทำงานของต่อมลูกหมากอาศัยการกระตุ้นจากฮอร์โมนเพศชายซึ่งจำนวนมากสร้างมาจากอัณฑะ ซึ่งฮอร์โมนเพศชายนี้ยังเกี่ยวข้องกับการกระตุ้นการโตของเซลล์มะเร็งต่อมลูกหมากอีกด้วย โดยความผิดแปลกของต่อมลูกหมากที่พบได้มากในชายไทยเป็นโรคต่อมลูกหมากโต (Benign Prostatic Hyperplasia; BPH) โรคมะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate cancer) แล้วก็ต่อมลูกหมากอักเสบ (prostatis) ปริมาณร้อยละ 80 18 และ 2 ตามลําดับ  โดยโรคต่อมลูกหมากโตนี้ เป็นโรคพบได้บ่อยมากมายของผู้ชายวัยตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป โดยเจอได้ราว 30-40% ของเพศชายวัย 50-60 ปี และก็เมื่ออายุ 85 ปีจะเจอโรคนี้ได้สูงถึง 90% โรคนี้พบได้ในเพศชายทั่วโลก ทุกเชื้อชาติ
ที่มาของโรคต่อมลูกหมากโต ในขณะนี้ ยังไม่รู้จักมูลเหตุที่แน่ชัดของการเกิดโรคต่อมลูกหมากโต แต่หมอเชื่อว่า เมื่อชายเฒ่าขึ้นจะส่งผลต่อการสร้างกลุ่มฮอร์โมนเพศชายจากอัณฑะที่ชื่อ แอนโดรเจน (Androgen) จึงทำให้ร่างกายขาดสมดุลของฮอร์โมนเพศชายชนิดต่างๆโดยเฉพาะระหว่างฮอร์โมน เทสโทสสเตอโรน  (Testosterone) กับฮอร์โมน ไดไฮโดรเทสโทสสเตอโรน () (DHT) ซึ่งภาวการณ์นี้ทำให้เซลล์ของต่อมลูกหมากมีการเจริญวัยไม่ปกติได้ ที่เรียกว่า โรคต่อมลูกหมากโต
ฮอร์โมนที่เชื่อว่าเป็นต้นเหตุของโรคต่อมลูกหมากโต
ที่มา :  Wikipedia
นอกเหนือจากนั้นยังคาดการณ์ว่าอาจเกิดขึ้นเนื่องจากกรรมพันธุ์ โดยยิ่งไปกว่านั้นมีลักษณะอาการออกจะรุนแรงในฝูงชนที่มีอายุน้อยกว่า 60 ปี ซึ่งจำเป็นต้องรับการดูแลและรักษาโดยผ่าตัดชอบมีประวัติว่าคนภายในครอบครัวมักมีปัญหาเกี่ยวกับต่อมลูกหมาก
นอกเหนือจากนี้ยังสันนิษฐานว่าอาจจะเกิดขึ้นได้ก็เพราะพันธุกรรม โดยเฉพาะคนที่มีอาการออกจะรุนแรงในฝูงชนที่แก่น้อยกว่า 60 ปี ซึ่งจำต้องรับการดูแลและรักษาโดยผ่าตัดมักจะมีประวัติว่าคนภายในครอบครัวมักมีปัญหาเกี่ยวกับต่อมลูกหมาก
ลักษณะของโรคต่อมลูกหมากโต ลักษณะโรคต่อมลูกหมากโตนั้น มีต้นเหตุที่เกิดจากเมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้น จะไปนำไปสู่การระคายเคืองต่อท่อฉี่ และเมื่อต่อมฯยิ่งโตขึ้น ก็จะกดแทรกทับ หรือแทรกรัดบริเวณท่อเยี่ยว ก็เลยทำให้ท่อเยี่ยวตีบแคบลง จนถึงบางทีอาจตัน ด้วยเหตุผลดังกล่าวลักษณะโรคต่อมลูกหมากโต ก็คือ

  • ยืนขึ้นถ่ายปัสสาวะตกดึกมากยิ่งกว่า 1 - 2 ครั้ง
  • สายเยี่ยวไม่พุ่ง ไหลช้า หรือไหลๆหยุดๆ
  • เกิดความรู้สึกว่าการขับถ่ายปัสสาวะเกิดเรื่องวุ่นวายในชีวิตประจำวัน
  • ไม่อาจจะกลั้นเยี่ยวได้ ต้องรีบเข้าส้วมทันทีที่ปวดฉี่
  • จำต้องเบ่งหรือรอนานกว่าจะสามารถปัสสาวะออกมาได้
  • รู้สึกเยี่ยวไม่สุด ทำให้ต้องการเยี่ยวอยู่เรื่อยๆ
  • ปัสสาวะหลายครั้ง ห่างกันไม่เกิน 2 ชั่วโมง


และก็ในคนเจ็บบางรายอาจมีอาการปัสสาวะเป็นเลือด เพราะเหตุว่าเบ่งถ่ายนานๆอาจจะก่อให้เส้นเลือดดำที่ท่อปัสสาวะคั่ง แล้วแตกจนถึงมีเลือดออกมาได้  ทั้งนี้โรคต่อมลูกหมากโตอาจมีภาวะแทรกซ้อนเป็นต้นว่า  เยี่ยวไม่ออกเลย ทางเดินปัสสาวะอักเสบ นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ไตเสื่อมหรือกระเพาะปัสสาวะเสื่อม เยี่ยวเป็นเลือด  เป็นต้น ซึ่งอาจเจอได้ไม่เกินจำนวนร้อยละ 20 ของผู้เจ็บป่วยต่อมลูกหมากทั้งผอง
วิธีการรักษาโรคต่อมลูกหมากโต การตรวจวิเคราะห์ผู้ป่วยโรคต่อมลูกหมากโต

  • วิธีซักความเป็นมา บ่อยแพทย์ให้คนป่วยทำแบบสอบถาม (IPSS) เพื่อประเมินความรุนแรงของความแตกต่างจากปรกติของการฉี่
  • การตรวจทวารหนักเพื่อคลำต่อมลูกหมาก ด้วยเหตุว่าต่อมลูกหมากอยู่ภายในร่างกาย ด้วยเหตุนี้ การใช้นิ้วทาสารหล่อลื่นลูบคลำต่อมลูกหมากผ่านทางทวารหนักจะเป็นขั้นตอนการตรวจร่างกายที่ง่ายที่สุดสำหรับในการประเมินถึงลักษณะทางภายกายภาพของต่อมลูกหมาก และก็ที่สำคัญยังสามารถบอกได้ถึงความไม่ดีเหมือนปรกติที่สงสัยโรคมะเร็งต่อมลูกหมากด้วยโดยถ้าพบว่ามีลักษณะโต ผิวเรียบหมายความว่าเป็นต่อมลูกหมากโตปกติ แม้กระนั้นถ้าเกิดมีลักษณะโตผิวไม่เรียบหรือออกจะแข็ง น่าสงสัยว่าเป็นโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก
  • การตรวจฉี่เป็นขั้นตอนที่สำคัญ แล้วก็จำเป็นจะต้องทำในผู้เจ็บป่วยทุกราย เพื่อดูว่ามีการอักเสบติดเชื้อ มีเม็ดเลือดแตกต่างจากปรกติหรือไม่ แล้วก็ยังเป็นการบอกถึงความไม่ดีเหมือนปรกติของร่างกายในระบบอื่นได้
  • การตรวจเลือดเพื่อหาค่า PSA (prostatic specific antigen) ซึ่งจะตรวจต่อเมื่อคนเจ็บมีสุขภาพโดยรวมแข็งแรง รวมทั้งคงจะมีชีวิตยืนยาวมากกว่า 10 ปีขึ้นไป เพราะว่ามะเร็งต่อมลูกหมากช่วงแรก มีทิศทางจะโตและขยายช้าโดยหมอจะตรวจหาเอนไซม์ในเลือด ชื่อ พี.เอส.เอ (PSA : Prostate Specific Antigen) ซึ่งมีค่าปกติโดยประมาณ 0 - 4 ng/ml (ทุ่งนาโนกรัมต่อมิลลิลิตร) รวมทั้งถ้าพบว่าผลเลือดสูงขึ้นยิ่งกว่าปกติ แพทย์จะเสนอแนะให้ตัดชิ้นเนื้อของต่อมลูกหมาก โดยใช้เข็มเล็กๆผ่านทางทวารหนัก แล้วก็นำไปตรวจโดยกล้องจุลทรรศน์ว่าเป็นโรคมะเร็งต่อมลูกหมากไหม
  • การตรวจอัลยี่ห้อซาวน์ โดยมากมักใช้เมื่อมีความผิดปรกติในการตรวจเยี่ยว แม้กระนั้นปัจจุบันเป็นที่ชื่นชอบส่งตรวจกันเยอะขึ้นเรื่อยๆเนื่องจากว่าปลอดภัยแล้วก็ให้คุณประโยชน์สูง
  • การตรวจความแรงสำหรับเพื่อการไหลของเยี่ยว (Uroflowmetry) มักจะร่วมกับการตรวจฉี่ที่เหลือค้างภายหลังฉี่หมดแล้ว มีประโยชน์ในการประเมินความร้ายแรงและก็ติดตามการดูแลและรักษา
  • การตรวจอื่นๆอย่างเช่น การส่องกล้อง การตรวจยูโรวิชาพลศาสตร์จะทำเมื่อมีข้อชี้ชัดที่เด่นชัด


การดูแลและรักษาโรคต่อมลูกหมากโตบางทีอาจจำเป็นต้องใช้หลายๆแนวทางร่วมกัน แต่โดยหลักๆแล้วสามารถแบ่งได้ 3 วิธีดังต่อไปนี้การเปลี่ยนวิธีการใช้ชีวิต การใช้ยารักษา การผ่าตัด ซึ่งมีรายละเอียดเป็น

  • การปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวัน: โดยแพทย์จะเลือกใช้กระบวนการนี้ในกรณีคนไข้มีอาการจากโรคต่อมลูกหมากโตค่อนข้างน้อย รวมทั้งอาการของผู้เจ็บป่วยยังไม่กระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันของคนเจ็บ โดยการปรับพฤติกรรมฯ คือการลดปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้อาการผู้ป่วยห่วยลง อาทิเช่น
  • เลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มขั้นต่ำ 1-2 ชั่วโมงก่อนเข้านอน วิธีการแบบนี้จะช่วยลดการปวดฉี่ในช่วงกลางคืนได้ แต่ว่าก็ไม่ควรอดหรือลดปริมาณการดื่มน้ำในวันแล้ววันเล่า
  • งดเว้นดื่มเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมที่เป็นแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีน หรือลดจำนวนลงเพื่อไม่ให้เกิดการเคืองที่กระเพาะปัสสาวะรวมทั้งทำให้อาการไม่ดีขึ้น
  • ออกกำลังกาย มีการศึกษาค้นคว้าพบว่าการออกกำลังกายด้วยการเดินอย่างต่ำวันละ 30-60 นาทีต่อวันจะช่วยทำให้อาการ
  • จำกัดการรับประทานยาลดน้ำมูก หรือยาแก้แพ้ การใช้ยาทั้ง 2 ชนิดจะทำให้เยี่ยวได้ทุกข์ยากลำบาก เนื่องด้วยยาจะเข้าไปทำให้กล้ามรอบๆท่อปัสสาวะที่ควบคุมการไหลของปัสสาวะหดตัว
  • กินอาหารที่มีประโยชน์ การกินอาหารที่ดีมีประโยชน์จะช่วยในเรื่องของการควบคุมน้ำหนัก ทำให้ความเสี่ยงโรคอ้วนต่ำลงซึ่งเกี่ยวของกับโรคต่อมลูกหมากโต
  • ฝึกฝนการเข้าส้วม การเข้าห้องอาบน้ำทุกๆ4-6 ชั่วโมงเป็นแนวทางการอย่างหนึ่ง ซึ่งจะช่วยได้มากในกลุ่มผู้เจ็บป่วยที่เยี่ยวบ่อยและไม่สามารถกลั้นได้
  • ฉี่ครั้งละ 2 ครั้ง เพื่อไม่ให้เยี่ยวเหลือค้างในกระเพาะปัสสาวะที่จะนำมาซึ่งอาการปวดเยี่ยวแล้วก็ปัสสาวะบ่อยครั้ง ได้แก่ เมื่อปัสสาวะไปแล้ว ให้รออีกโดยประมาณ 5 นาที แล้วฉี่ซ้ำอีกที ระหว่างคอย อาจเปลี่ยนท่า เช่น ลุกขึ้นยืน ฯลฯ
  • กระทำการฝึกฝนความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน(ฝึกขมิบก้นเพื่อกลั้นเยี่ยว วิธีฝึกเหมือนกับที่สตรีฝึกฝนขมิบช่องคลอด) ตามหมอ/พยาบาลแนะนำอย่างเคร่งครัด
  • เมื่อต้องออกมาจากบ้าน ควรจะคิดแผนหัวข้อการปัสสาวะ(การใช้ห้องน้ำ)ไว้ล่วงหน้าเสมอเพื่อให้เกิดความสะดวกสำหรับเพื่อการฉี่
  • การใช้ยาต่างๆ: ซึ่งแพทย์จะเลือกใช้ในคนเจ็บที่ใช้กรรมวิธีปรับพฤติกรรมฯไม่ได้เรื่อง หรือในคนเจ็บที่ตั้งตั้งแต่แรกมีลักษณะอาการร้ายแรงระดับปานกลาง หรือมีลักษณะที่มีผลต่อการใช้ชีวิติประจำวัน ซึ่งยารักษาโรคต่อมลูกหมากโต ในปัจจุบันมีอยู่ราวๆ 2-3 ประเภท บางประเภทเป็นยาลดอาการหดเกร็งกล้ามที่บีบรัดท่อปัสสาวะ บางจำพวกมีสรรพคุณลดขนาดต่อมลูกหมาก แล้วก็บางประเภทเป็นสมุนไพรที่สกัดขึ้นเพื่อลดอาการบวม แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาการให้ยาตามสมควรซึ่งยาที่ใช้รักษาลักษณะโรคต่อมลูกหมากโต สามารถแบ่งออกได้ 3 กรุ๊ปดังต่อไปนี้ ยาในกรุ๊ปอัลฟา-บล็อกเกอร์ (Alpha adrenergic blockers)   ซึ่งอดีตจะใช้เป็นยาลดความดัน แม้กระนั้นปัจจุบันนี้ได้ปรับปรุงต่อจนกระทั่งมีผลต่อความดันเลือดน้อยมาก ยาในกลุ่มนี้ออกฤทธิ์เร็ว คนเจ็บจะรู้สึกปัสสาวะสะดวกขึ้นภายใน 3 วัน แม้กระนั้นถ้าเกิดหยุดยารวมทั้งอาการก็จะกลับมาอย่างเร็ว ยาในกลุ่มนี้จะใช้กันแพร่หลายที่สุด พราโซสิน (prazosin) เทราโซสิน (tera-zosin) ดอกซาโซซิน (doxazosin) ยาที่ยั้งการสร้างฮอร์โมน (DHT) (Dihydrotestosterone)  ยาในกลุ่มนี้จะลดการสร้างฮอร์โมน DHT ซึ่งจำเป็นต้องต่อการเจริญเติบโตของต่อมลูกหมาก แม้ว่าจะออกฤทธิ์ช้า แต่ว่าสามารถลดขนาดของต่อมลูกหมากได้ในระดับหนึ่ง จะมีคุณประโยชน์เฉพาะคนไข้ที่มีต่อมลูกหมากออกจะโต ไฟที่นาสเตอไรด์ (fina-steride) ยาสมุนไพร มีอยู่หลายประเภท สำหรับชนิดที่แพร่หลายที่สุด คือ จากสมุนไพรชื่อ Saw palmetto แต่ว่าความสามารถยังไม่กระจ่างนัก
  • การผ่าตัด: แพทย์จะเลือกใช้แนวทางการนี้เมื่อผู้ป่วยใช้ยาแล้วไม่ได้ผล โดยการผ่าตัดมีหลายแนวทาง ขึ้นกับ อาการ สุขภาพคนป่วย สิ่งที่มีความต้องการของผู้เจ็บป่วยและครอบครัว แล้วก็ดุลพินิจของแพทย์ ใน ปัจจุบันนิยมผ่าตัดโดยการใช้กล้องส่องผ่านท่อปัสสาวะ (transurethral resection of the prostatic หรือ TURP) เป็นการผ่าตัดเป็นแนวทางรักษาโดยขูดต่อมลูกหมากด้วยกล้องผ่านทางท่อเยี่ยว หรือที่เพื่อตัดต่อมลูกหมากมายออกเป็นชิ้นเล็กๆซึ่งสามารถทำได้โดยหมอทางเท้าปัสสาวะ หรือศัลยแพทย์ผู้ชำนาญเพียงแค่นั้น ในระหว่างผ่าตัดคนป่วยจะได้รับการวางยาเฉพาะข้างล่าง ทำให้ไม่เคยรู้สึกเจ็บ ในระยะ 3 - 4 วันแรกหมอจะใส่สายสวนเยี่ยวเพื่อกระเพาะปัสสาวะได้พัก รวมทั้งคอยให้ฉี่ใสซะก่อนก็เลยจะเอาสายสวนเยี่ยวออก ผู้เจ็บป่วยจะมีลักษณะดีขึ้นด้านใน 2 - 4 สัปดาห์ วิธีการแบบนี้หมอจะใช้กับผู้เจ็บป่วยที่มีลักษณะหนัก หรือมีภาวะแทรกซ้อน นอกจากนั้นยังมีแนวทางอื่นๆอีกตัวอย่างเช่น  การใช้คลื่นความร้อน เช่น ไมโครเวฟ คลื่นวิทยุ หรือเลเซอร์ ผ่านเข้าไปที่ต่อมลูกหมาก เพื่อทำให้ต่อมลูกหมากฝ่อและก็เล็กลง ซึ่งเป็นวิธีที่แพทย์เลือกใช้ในรายคนไข้ที่ไม่เหมาะสมกับการผ่าตัดรวมทั้งวิธี การขยายท่อฉี่โดยการใส่ท่อคาไว้ (prostatic urethral stent) ซึ่งเหมาะกับคนไข้ที่ผ่าตัดมิได้  หรือปฏิเสธการผ่าตัด
ปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรคต่อมลูกหมากโต

  • เพศชายที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป
  • ผู้ที่มีประวัติว่าคนในครอบครัวมีปัญหาหรือเคยมีอาการป่วยเป็นโรคต่อมลูกหมากโต
  • ผู้ที่มีความผิดปกติของอัณฑะ
  • ผู้มีสภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
  • คนที่ขาดการบริหารร่างกาย
  • ผู้ที่มีอาการป่วยเป็นโรคหัวใจรวมทั้งเบาหวาน


การติดต่อของโรคต่อมลูกหมากโต โรคต่อมลูกหมากโตเป็นโรคที่เกิดจากการขาดสมดุลของฮอร์โมนเพศชายหลายๆประเภท ซึ่งจะมีผลให้เซลล์ของต่อมลูกหมากเจริญเติบโตเปลี่ยนไปจากปกติ มักกำเนิดในเพศชายที่มีอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป รวมทั้งโรคต่อมลูกหมากโตนี้ มิได้เป็นโรคติดต่อและไม่มีการติดต่อจากคนสู่คน และก็จากสัตว์สู่คนอะไร

การกระทำตนเมื่อป่วยเป็นโรคต่อมลูกหมากโต

  • ฝึกหัดเยี่ยวให้เป็นเวลา ตัวอย่างเช่น ทุก 3 ชั่วโมง แล้วค่อยๆปรับช่วงเวลาตามอาการเพื่อคุ้มครองการกลั้นปัสสาวะไม่อยู่
  • ฉี่ทีละ 2 หน เพื่อไม่ให้เยี่ยวเหลือค้างในกระเพาะปัสสาวะที่จะนำมาซึ่งลักษณะของการปวดฉี่แล้วก็ปัสสาวะบ่อยมาก ดังเช่น เมื่อปัสสาวะไปแล้ว ให้รอคอยอีกประมาณ 5 นาที แล้วฉี่ซ้ำอีกที ระหว่างรอ บางทีอาจเปลี่ยนท่า ได้แก่ ลุกขึ้นยืน ฯลฯ
  • ทำฝึกหัดความแข็งแรงของกล้ามอุ้งเชิงกราน โดยการฝึกขมิบตูด/ขมิบเพื่อกลั้นปัสสาวะ
  • ดื่มน้ำในแต่ละวันให้พอสมควร อย่าให้มากจนเกินไป
  • ลด หรือเลิกดื่มเครื่องดื่มมีกาเฟอีน
  • ไม่สูบบุหรี่ ไม่ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกประเภท
  • เลี่ยงการใช้ยาบางชนิดที่จะทำให้อาการคนเจ็บห่วยลง ดังเช่นว่า ยาขับเยี่ยว ยาแก้แพ้ ยาลดน้ำมูก ยาโรคเศร้าใจ
  • การกินอาหารเป็นประโยชน์ 5 กลุ่มให้ครบบริบรูณ์ทุกๆวันในปริมาณที่สมควร ร่วมกับการออกกำลังกายตามสมควรกับสุขภาพแต่ละวัน เพื่อการควบคุมน้ำหนัก และไม่ให้กำเนิดโรคอ้วน
  • เมื่อจะต้องออกจากบ้าน ควรวางแผนหัวข้อการใช้ห้องสุขาไว้ล่วงหน้าเสมอเพื่อเกิดความสบายสำหรับเพื่อการปัสสาวะ
  • รักษาร่างกายให้อบอุ่น อากาศที่หนาว จะก่อให้อาการไม่ดีขึ้น
  • ระวังอย่าให้ท้องผูก


การป้องกันตัวเองจากโรคต่อมลูกหมากโต เวลานี้ยังไม่มีแนวทางใดที่ช่วยคุ้มครองป้องกันปัญหาต่อมลูกหมากโตได้อย่างแท้จริงด้วยเหตุว่ายังไม่ทราบมูลเหตุที่กระจ่างของโรคนี้ และก็ความเสี่ยงต่อโรคที่สำคัญที่ไม่สามารถที่จะปรับปรุงแก้ไขได้ซึ่งก็คืออายุที่มากขึ้น ด้วยเหตุนั้นแนวทางที่เยี่ยมที่สุดก็คือผู้ชายที่มีอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไปควรได้รับการตรวจต่อมลูกหมากเสมอๆทุกปี และควรหมั่นดูความผิดปกติของระบบฟุตบาทเยี่ยว ดังเช่น ถ้าเกิดมีอาการชิ้งฉ่องทุกข์ยากลำบาก จำเป็นต้องใช้แรงเบ่งนานๆปัสสาวะไม่พุ่ง ช่วงเวลาค่ำคืนต้องลุกขึ้นมาถ่ายปัสสาวะ บ่อย หรือปัสสาวะเป็นเลือด ก็ควรไปพบหมอ เพื่อตรวจวิเคราะห์ต้นเหตุให้แน่ชัด  เมื่อพบว่าเป็นต่อมลูกหมากโตก็ควรจะกินยารักษา หรือกระทำการผ่าตัดแก้ไขตามคำแนะนำของแพทย์ 
สมุนไพรที่ช่วยคุ้มครองป้องกัน/รักษาโรคต่อมลูกหมากโต พืชสมุนไพรที่มีรายงานการวิจัยทางสถานพยาบาลว่ามีฤทธิ์รักษาโรคต่อมลูกหมากโตยกตัวอย่างเช่น มะเขือเทศ และก็ฟักทอง โดยให้คนป่วยที่ได้รับการวิเคราะห์ว่าอยู่เป็นโรคต่อมลูกหมากโตระยะเริ่มต้นรับประทานซอสมะเขือเทศเข้มข้น (Tomato paste) วันละ 50 กรัม (มี lycopene อยู่ 13 มก.) ต่อเนื่องกัน 10 อาทิตย์พบว่า มีผลทำให้ค่า prostate-specific antigen (PSA) ในเลือดซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ถึงภาวการณ์ต่อมลูกหมากโตลดน้อยลง แล้วก็การศึกษาเล่าเรียนทางคลินิกโดยให้ผู้ป่วยกินแคปซูลสารสกัดเม็ดฟักทองขนาด 1000 มก.ต่อวัน มีผลทำให้คนเจ็บโรคต่อมลูกหมากโตมีอาการดียิ่งขึ้น เมื่อกินติดต่อกันนาน 12 อาทิตย์
มะเขือเทศ  ชื่อวิทยาศาสตร์ Solanum lycopersicum ตระกูล Solanaceae มีหลายการศึกษาเล่าเรียนพบว่าไลวัวพีนในมะเขือ เทศสามารถลดระดับ PSA แล้วก็ป้องกันการเกิดโรคมะเร็งต่อมลูกหมากได้ โดยผ่านกลไกการทำงานต่างๆอย่างเช่น การลดการ เกิด lipid oxidation ต้านอนุมูลอิสระ แล้วก็ ลดการสังเคราะห์ 5- alpha dihydrotestosterone ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นการโตของต่อมลูกหมาก และก็ยังพบว่าการบริโภคไลวัวพีนจากสินค้า มะเขือเทศซึ่งทำให้คนซื้อมีระดับไลวัวพีนในเลือดสูงมากขึ้นจะสามารถลดระดับ PSA ในผู้เจ็บป่วยโรคมะเร็งต่อมลูกหมากได้  Schwarz และคณะ (2008) เล่าเรียนในคนป่วยโรคต่อมลูกหมากโต (PSA > 4 mg/L) บริโภคไลโคพีนวันละ 15 mg นาน 6 เดือน พบว่าสามารถคุ้มครองต่อมลูกหมากโตได้เมื่อตรวจทางทาวรหนักแล้วก็การตรวจอัลตราซาวด์รวมทั้งระดับ PSA ต่ำลงร้อยละ 11 เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุมที่ได้รับยาหลอก (placebo) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P < 0.05) แล้วก็แนวทางการทำแบบสำรวจลักษณะของต่อมลูกหมากฉบับนานาชาติ (International Prostate Symptom Score; IPSS) พบว่ากลุ่มที่ได้รับไลโคพีนมีลักษณะของต่อมลูกหมากดีขึ้นเมื่อเปรียบเทียบกับก่อนการเล่าเรียนอย่างเป็นจริงเป็นจังทางสถิติ มีการศึกษาในผู้เจ็บป่วยโรคต่อมลูกหมากโตที่มีการเสี่ยงสูงถึงจำนวนร้อยละ 80 ที่จะเป็นโรคโรคมะเร็งต่อมลูกหมากในอนาคต (High Grade Prostatic Intraepithelial Neoplasia; HGPIN) โดยกลุ่มทดลองที่ได้รับไลโคพีนวันละ 8 mg ตลอดแต่ละวันนาน 1 ปี (20 คน) เปรียบเทียบกับกรุ๊ปควบคุม (20 คน) พบว่ากรุ๊ปที่ได้รับไลโคพีนมีระดับ PSA ลดน้อยลง จาก 6.07 mg/L เป็น 3.5 mg/L คิดเป็นร้อยละ 42 และมีไลโคพีนในเลือดเพิ่มขึ้นจาก 360 เป็น 680 mg/L แล้วก็เมื่อสิ้นสุดการเรียนรู้พบว่ากลุ่มทดลองมีคนไข้จำนวน 2 เป็นโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก ในขณะคนไข้กรุ๊ปควบคุมจำนวน 6 คนที่มิได้รับประทานอาการที่มีไลโคพีน (มะเขือเทศ แตงโม) ตลอดช่วงที่ทำการเรียนรู้หรูหรา PSA เพิ่มสูงขึ้น แล้วก็คนที่มีระดับไลวัวพีนในเลือดลดลงกลับเป็นโรคมะเร็งต่อมลูกหมากมากขึ้น ซึ่งมีความหมายว่าการบริโภคไลวัวพีนนาน 1 ปีสามารถป้องกันการเกิดโรคมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้เจ็บป่วยที่มีความเสี่ยงสูงได้
ฟักข้าว มีชื่อสามัญว่า Spring bitter cucumber ชื่อวิทยาศาสตร์หมายถึงMomordica Cochinchinensis Spreng.  ฟักข้าว คือผลไม้ที่อุดมด้วยไลโคปีน และก็สารพฤษเคมีอื่นๆในกรุ๊ปแคโรทีนอยด์ ดังเช่นว่า เบต้า-แคโรทีน สูงกว่าแครอท 10 เท่า มีวิตามินซีมากกว่าส้ม 40 เท่า มีซีแซนทีนมากกว่า ข้าวโพด 40 เท่า อุดมด้วยวิตามินอี วิตามินเอ กรดไขมันโอเมก้า-3, โอเมก้า-6 และก็โอเมก้า-9 ช่วยเสริมฤทธิ์ในการต่อต้านอนุมูลอิสระสูง รวมทั้งการไหลเวียนของโลหิต  รวมทั้งในฟักข้าว มีไลวัวป่ายปีน ชนิดพิเศษ เรียกว่า ไลโปแคโรทีน (Lipocarotene) เป็นกรดไขมันสายยาวที่ช่วยจับแคโรทีน ก็เลยช่วยซึมซับแคโรทีน ฟักข้าว ก็เลยเป็นแหล่งของไลโคไต่ ที่เยี่ยมที่สุด  ไลวัวปีน เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งได้รับการรับรองด้านการแพทย์แล้วว่า ช่วยชะลอความชรา ต้านความเสื่อมของร่างกาย ช่วยลดโรคเกี่ยวกับต่อมลูกหมากในผู้ชาย โดยต่อมลูกหมาก เป็นต่อมที่สร้างน้ำหล่อเลี้ยงสเปิร์ม ต่อมลูกหมากตั้งอยู่ระหว่างกระเพาะปัสสาวะกับท่อเยี่ยว เมื่อผู้ชายอายุสูงขึ้นเป็น ตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไป ร่างกายจะผลิตฮอร์โมนเพศชาย(เทสโทสเตอโรน) ลดน้อยลง นำมาซึ่งการทำให้เซลล์ในต่อมลูกหมาก แบ่งตัวมากเพิ่มขึ้น ต่อมลูกหมากจึงโตขึ้น และหากมีการอักเสบร่วมด้วยก็จะมีโอกาสกำเนิดมะเร็ง ได้สูงขึ้น ไลวัวปีนป่าย จะควบคุมการโตของต่อมลูกหมาก ช่วยทำให้เซลล์ของมะเร็งฝ่อตาย รวมทั้งลด การแบ่งเซลล์มะเร็งต่อมลูกหมากได้อีกด้วย
หญ้าหนวดแมว ชื่อวิทยาศาสตร์ : Orthosiphon stamineus Benth.   ตระกูล : Labiatae หรือ Lamiaceae   คุณประโยชน์หญ้าหนวดแมว ช่วยขับเยี่ยว ทำให้การหลั่งเยี่ยวเพิ่มขึ้น นอกเหนือจากนั้น ในแบบเรียนยาหลายฉบับกล่าวถึงคุณประโยชน์ต่างๆเป็นต้นว่า  หนังสือเรียนยาใช้ใบ และลำต้นการรักษา แล้วก็คุ้มครองโรคฟุตบาทปัสสาวะ ลำต้น ใช้ทั้งแบบสดหรือแบบแห้ง ด้วยการต้มดื่ม โดยเฉพาะชายเฒ่าที่ช่วยแก้โรคต่อมลูกหมากโต และขจัดปัญหาปัสสาวะขัดข้อง รวมทั้งมีฤทธิ์สำหรับเพื่อการขับกรดยูริก
เถาวัลย์เปรียง ชื่อวิทยาศาสตร์ Derris scandens (Roxb.) Benth  ชื่อตระกูล Papilionaceae  คุณประโยชน์:           แบบเรียนยาพื้นบ้าน: ใช้เถา ขับฉี่ แก้กระษัยเหน็บชา ถ่ายกษัย แก้เส้นเอ็นขอด ถ่ายเสลด ไม่ขี้ ทำให้เอ็นอ่อนลง ขับเยี่ยว แก้ฉี่พิการ
กระเจี๊ยบแดง ชื่อวิทยาศาสตร์ Hibiscus sabdariffa L. ชื่อวงศ์ Malvaceae  สรรพคุณ:     หนังสือเรียนยาไทย: กลีบเลี้ยงมีรสเปรี้ยว แก้อาการขัดเบา  การเล่าเรียนทางคลินิก: ลดระดับความดันโลหิต ยั้งเชื้อแบคทีเรียในทางเดินฉี่ ทำให้ผู้ป่วยโรคนิ่วในท่อไต ถ่ายปัสสาวะสบายขึ้น คนเจ็บกระเพาะปัสสาวะอักเสบมีลักษณะอาการปวดแสบเวลาปัสสาวะลดน้อยลง  แบบอย่างและขนาดการใช้ยา:   ขับปัสสาวะ ใช้สมุนไพรแห้ง บดเป็นผง 3 กรัม (หรือ 1 ช้อนชา) ชงกับน้ำเดือด 1 ถ้วยแก้ว ดื่มวันละ 3 ครั้ง นาน 7 วัน หรือกระทั่งอาการจะหาย
เอกสารอ้างอิง

  • โรคต่อมลูกหมายโต .สมาคมศัลยแพทย์ระบบปัสสาวะแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
  • Mohanty NK, Saxena S, Singh UP, Goyal NK, Arora RP. Lycopene as a chemopreventive agent in the treatment of high-grade prostate intraepithelial neoplasia. Urol Oncol Sem Orig Invest 2005;23:383-385
  • สมุนไพรตัวไหนบ้างที่ใช้รักษาต่อมลูกหมากโต.กระดานถาม-ตอบ.สำรักงานสมุนไพรคณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • รศ.นพ.สุรเกียรติอาชานานุภาพ.ต่อมลูกหมากโต.นิตยสารหมอชาวบ้าน.เล่มที่345.คอลัมน์สารานุกรมทันโรค.มกราคม.2551
  • รศ.นพ.อนุพันธ์ ตันติวงศ์.ต่อมลูกหมากโต.ภาวิชาศัลย์ศาสตร์.คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล.มหาวิทยาลัยมหิดล.
  • ต่อมลูกหมากโต-อาการ,สาเหตุ,การรักษา.พบแพทย์ดอทคอม. http://www.disthai.com/
  • Wei MY, Giovannucci EL. Lycopene, tomato products, and prostate cancer incidence: A review and reassessment in the PSA screening era. J Oncol 2012:2012:1-7. (doi: 10.1155/2012/271063)
  • เอมอร.ชัยประทีป.ผลของมะเขือเทศที่อุดมไปด้วยไลโคพีนในโรคต่อมลูกหมากโตและมะเร็งต่อมลูกหมาก.คอลัมน์นิพนธ์ปริทัศน์.นิตยสารไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ.ปีที่10.ฉบ

7

สมุนไพรลูกใต้ใบ
ลูกใต้ใบ Phyllanthus amarus Schum. & Thonn.
บางถิ่นเรียก ลูกใต้ใบ (กลาง) มะขามป้อมดิน (เหนือ) หญ้าใต้ใบ (นครสวรรค์ อ่างทอง จังหวัดชุมพร) ต้นหญ้าใต้ใบขาว (สุราษฎร์ธานี).
    สมุนไพร   ไม้ล้มลุก มีอายุเพียงแค่ปีเดียว สูงได้ถึง 30 เซนติเมตร ลำต้นไม่มีขน แตกกิ่งก้านสาขามาก. ใบ ผู้เดียว เรียงสลับกัน รูปขอบขนานแกมรูปรี กว้าง 3-4 มิลลิเมตร ยาว 5-9 มิลลิเมตร ปลายใบกลม หรือ มน โคนใบแหลม ขอบใบเรียบ ไม่มีขน ข้างล่างสีอ่อน ก้านใบสั้น หูใบปลายแหลม. ดอก แยกเพศ ดอกเพศผู้ มีขนาดเล็กมากมาย ออกตามง่านใบที่อยู่ต่ำสุด 1-4 ง่าม มักจะออกเป็นกลุ่มๆละ 2-3 ดอก เกสรผู้มี 3 อัน โคนก้านเกสรเชื่อมกันเล็กน้อย อับเรณูแตกตามแนวขนาน. ดอกเพศเมีย มีขนาดใหญ่กว่าดอกเพศผู้ 2 เท่า ออกผู้เดียวๆตามง่ามใบที่อยู่เหนือขึ้นไป กลีบรองกลีบรูปไข่ ขอบกลีบสีอ่อน. ผล มีขนาดเล็ก ไปกลมแป้น ผิวเนียน. เม็ด มีสันตามแนวยาวทางด้นหลัง

นิเวศน์วิทยา
: ขึ้นตามที่รกร้าง และตามข้างทาง
สรรพคุณ : ราก ฝนกับน้ำซาวข้าว รับประทานแก้โรคดีซ่าน และก็แก้เมนส์ไหลไม่หยุด ต้น น้ำต้มทั้งต้นกินเป็นยาระบาย ขับฉี่ เป็นยาฝาดสมาน บำรุงธาตุ ขับน้ำดี บำรุงร่างกาย แก้อาการบวมตามร่างกาย โรคตับเหลือง ฟุตบาทฉี่อักเสบ แก้เจ็บท้อง ช่วยย่อย และก็ขับรอบเดือน น้ำสุกเปลือกต้น รับประทานเป็นยาระบาย ใบ น้ำสุกใบ กินเป็นยาแก้ปวดท้อง บำรุงธาตุ ลดไข้ ขับนิ่วในไต ขับฉี่ แก้น้ำเหลืองเสีย รวมทั้งแก้ไอเด็ก ตำเป็นยาพอกรอยแผล แก้บวมน้ำ รวมทั้งถ้าเกิดประสมเกลือบางส่วน ใช้พอกแก้อาการคัน รวมทั้งอักเสบของผิวหนังบางประเภท

Tags : สมุนไพร

8

ปูทะเล
ปูทะเลเป็นสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลังในชั้นครัสเตเชีย ที่เจอในประเทศมีขั้นต่ำ ๓ จำพวก ทุกประเภทจัดอยู่ในวงศ์  Portunidae คือ
๑.ปูดำ หรือ ปูแดง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Scylla serrata (forsskal) จำพวกนี้เจอตามป่าชายเลนทั่วๆไป
๒.ปูขาว หรือ ปูทองหลาง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Scylla oceanic dana ประเภทนี้พบตามพื้นทะเลทั่วๆไป
๓.ปูเขียว หรือ ปูทองคำโหลง หรือ ปูลาย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Scylla transquebarica Fabricius
จำพวกนี้เจอตามพื้นทะเลทั่วไปทั้ง ๓ จำพวกมีลักษณะคล้ายกัน แต่แตกต่างกันด้านสีรวมทั้งหนามที่ขอบกระดองรวมทั้งสภาพถิ่นอาศัย กระทั่งนักวิชาการลางสำนักจัดเป็นประเภทเดียวกันหมดหมายถึงScylla serrata  (Forsskal)
ชีววิทยาของปูทะเล
ปูทะเลอาจมีกระดองขนาดกว้างได้ถึง ๒๐ เซนติเมตร มีลำตัวที่แบ่งได้ ๒ ส่วน คือ ท่อนหัวที่เชื่อมรวมกับอกมีกระดองเป็นเปลือกปกคลุมอยู่ข้างบน  กับส่วนท้องที่พับแนบติดกับลำตัวทางด้านล่าง ชาวบ้านเรียกส่วนนี้ว่า กระจับปิ้ง ซึ่งในเพศผู้จะเป็นสามเหลี่ยมแคบ ส่วนในตัวเมียจะแผ่กว้างออกเป็นรูปโค้งกลม มีขา ๕ คู่ คู่แรกเปลี่ยนไปเป็นก้ามใหญ่ ใช้จับเหยื่อและปกป้อง รวมทั้งตัวผู้ใช้จับภรรยาเวลาสืบพันธุ์ ขาคู่ที่ ๒-๕ มักมีปลายแหลม ใช้สำหรับคลานหรือเดิน ส่วนขาสุดท้ายของปูทะเลจะแบนเป็นกรรเชียง ช่วยสำหรับในการว่าย ปูทะเลหายใจโดยเหงือกซึ่งมีลักษณะคล้ายฟองน้ำ  ชาวบ้านเรียก  นมปู  เห็นได้เมื่อเปิดกระดองออก  ปูทะเลอาจสลัดก้ามทิ้งได้  โดยสร้างก้ามใหม่ขึ้นมาเมื่อลอกคราบครั้งถัดมา  ตามปรกติหลังจากการลอกคราบเพียงแค่ ๒ รั้ง ก้ามปูอาจมีขนาดใหญ่เหมือนเดิมได้  การลอกคราบของปูเป็นกรรมวิธีการช่วยเพิ่มขนาด  หลังจากปูกินอาหารแล้วก็สะสมไว้พอเพียงแล้ว  ก็จะสลัดเปลือกเดิมทั้งปวงทิ้งไป  แล้วสร้างเปลือกใหม่ขึ้นมาแทน  ปูที่มีอายุน้อยนั้นลอกคราบหลายครั้ง  แต่จะค่อยๆห่างขึ้นเมื่อปูโตเต็มที่แล้ว ฤดูผสมพันธุ์ของปูทะเลอยู่ในช่วงต.ค.ถึงธ.ค. ในขณะนี้ปูทะเลมีไข่มากมาย ก่อนจะมีการผสมพันธุ์นั้น เพศผู้อุ้มตัวเมียไว้เพื่อรอคอยกระทั่งตัวเมียลอกคราบ ภายหลังจากผสมพันธุ์แล้ว ตัวเมียจะปลดปล่อยไข่ออกมาไว้กระจับปิ้ง ใช้รยางค์ของส่วนท้องโอบไข่เอาไว้ ไข่ในระยะแรกมีสีเหลืองอ่อนๆแต่จะเปลี่ยนเป็นสีแก่ขึ้น จนกระทั่งเป็นสีส้มแล้วก็สีน้ำตาล ตามลำดับ แล้วต่อจากนั้นไข่จึงฟักเป็นตัวอ่อน ดำรงชีวิตเป็นพลิกก์ตอนลอยไปกับน้ำทะเล แล้วลอกคราบเปลี่ยนแปลงรูปร่างเป็นตัวอ่อนอีกระยะหนึ่ง จึงจะจมลงสู่พื้นทะเลเปลี่ยนรูปร่างเป็นปูขนาดเล็กถัดไป

ผลดีทางยา
สมุนไพร หมอแผนไทยใช้ “ก้ามปูทะเลเผา” เป็นเครื่องยาอย่างหนึ่งสำหรับเพื่อการประกอบยาหลายขนาน อาทิเช่น ยาทาแก้แผลอันเกิดขึ้นได้เพราะมีสาเหตุเนื่องมาจากไส้ขาดไส้ลุกลาม กระตุ้นแล้วส่งผลให้มีการเกิดอาการปวดแสบปวดร้อนยิ่งนัก ซึ่งบึนทึกไว้ใน พระคู่มือมุจฉาปักขันทิกา ดังต่อไปนี้ ถ้าไม่หาย  ให้ร้อนหนัก ท่านให้เอา ก้ามปูทะเลเผา ๑ ฝาหอยโข่งเผา ๑ รากลำโพงแดง  ๑  รากขัดมอน  ๑  ฝางเสน  ๑  โปตัสเซี่ยมไนเตรด ๑ เปลือกจิกที่นา ๑ ผลจิกนา  ๑  เอาเสมอ  บดด้วยน้ำลายจรเข้เป็นกระสาย  หายแล ยาแก้อยากดื่มน้ำแก้ร้อนภายในอันทำให้หอบขนานหนึ่ง  ซึ่งบันทึกไว้ภายในพระคู่มือธาตุวิภังค์ เข้าเครื่องยาที่เรียก “ก้ามปูสมุทรเผาไฟ” ด้วย  ยาขนานนี้ตำราเรียนว่าใช้ “อีกทั้งรับประทานอีกทั้งพ่น”  ดังนี้ ขนานหนึ่งแก้ระหายน้ำให้ร้อนด้านในแลให้หอบ  ท่านให้เอาสังข์หนามเผาไฟ ๑  รากบัวหลวง ๑  ฝุ่นละอองจีน  ๑  รังสุนัขร่าเผาไฟ  ๑  ชาดก้อน  ๑ ดอกพิกุล ๑  ดอกสาระภี  ๑  ดอกบุนนาค  ๑  เกสรบัวหลวง ๑ การบูร ๑ รากสลอดน้ำ ๑ รากคันทรง ๑ ก้ามปูสมุทรเผาไฟ ๑ ดินประสิวขาว ๑ ยาดังนี้เอาส่วนเสมอกัน บดเปนแท่ง ละลายน้ำดอกไม้สด ทั้งกินพ่น แก้ร้อนแก้ระหายน้ำ เสทตกก็หายแล

Tags : สมุนไพร

9

สมุนไพรหมีเหม็น
หมีเหม็น Litsea glutinosa C.B. Rob.
บางถิ่นเรียกว่า หมีเหม็น มะเย้อ ยุบเหยา (เหนือ, ชลบุรี) กำปรนบาย (ซอง-เมืองจันท์) ดอกจุ๋ม (จังหวัดลำปาง) ตังสีไพร (พิษณุโลก) ทังบประมาณวน (ปัตตานี) มือเบาะ (มลายู-ยะลา) ม้น (ตรัง) หมี (อุดรธานี, จังหวัดลำปาง) หมูทะลวง (เมืองจันท์) หมูเหม็น (แพร่) เส่ปียขู้ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) อีเหม็น (กาญจนบุรี จังหวัดราชบุรี)
สมุนไพร ไม้พุ่ม สูง 2-5 ม. กิ่งมีสีเทา ใบ โดดเดี่ยว ออกเรียงสลับ ชอบออกเป็นกรุ๊ปหนาแน่นที่ปลายกิ่ง ใบรูปรี หรือรูปไข่กลับ หรือค่อนข้างจะกลม กว้าง 4-10 เซนติเมตร ยาว 7-20 ซม. ปลายใบเรียวแหลม หรือ กลม โคนใบสอบเป็นครีบหรือกลม ขอบของใบเรียบ หรือเป็นคลื่นเล็กน้อย ด้านบนสะอาดเป็นเงา ด้านล่างมีขน เส้นใบมี 8-13 คู่ ด้านล่างเห็นได้ชัดกว่าข้างบน ก้านใบยาว 1-2.5 ซม. มีขน ดอก ออกตามง่ามใบเป็นช่อ แบบซี่ร่ม ก้านช่อยาว 2-6 เซนติเมตร มีขน ใบแต่งแต้มมี 4 ใบ มีขน ก้านดอกย่อยยาว 5-6 มิลลิเมตร มีขน ดอกเพศผู้ ช่อหนึ่งมีโดยประมาณ 8-10 ดอก กลีบรวมลดรูปจนกระทั่งเหลือ 1-2 กลม ไหมเหลือเลย กลีบรูปขอบขนาน ขอบกลีบมีขน เกสรเพศผู้มี 9-20 อัน เรียงเป็นชั้นๆก้านเกสารมีขน ชั้นในมีต่อมกลมๆที่โคนก้าน ต่อมมีก้าน อับเรณูรูปรี มี 4 ช่อง เกสรเพศเมียเป็นหมันอยู่กึ่งกลาง ดอกเพศภรรยา กลีบรวมลดรูปกระทั่งไม่มี หรือเหลือแค่น้อย เกสรเพศผู้เป็นหมันเป็นรูปช้อน เกสรเพศเมียไม่มีขน รังไข่รูปไข่ ก้านเกสรเพศเมียยาวโดยประมาณ 1-2 มิลลิเมตร ปลายเกสรเพศเมียรูปจาน ผล กลม เมื่ออ่อนสีเขียว เมื่อแก่สีดำ ผิวเป็นมัน ก้านผลมีขน

นิเวศน์วิทยา
: ขึ้นในป่าเบญจพรรณชื้น รวมทั้งป่าดงดิบทั่วไป
สรรพคุณ : ราก เป็นยาฝาดสมาน แล้วก็ยาบำรุง ต้น ยางเป็นยาฝาดสมานแก้บิด ท้องเสีย กระตุ้นความรู้สึกทางเพศ ทาแก้พิษแมลงกัดต่อย แก้ปวด บดเป็นผงผสมกับน้ำหรือนม ทาแก้แผลอักเสบ แล้วก็เป็นยาห้ามเลือด ใบ มีเยื่อเมือกมาก ใช้เป็นยาฝาดสมาน แล้วก็แก้อาการระคายเคืองของผิวหนัง ตำเป็นยาพอกบาดแผลนิดๆหน่อยๆผล กินได้แล้วก็ให้น้ำมัน เป็นยาถูนวดแก้ปวด rheumatism  เม็ด ตำเป็นยาพอกฝี

10

สมุนไพรเขือง
เขือง Leea rubra Blume เขือง (ภาคกึ่งกลาง)
       ไม้พุ่ม ขนาดเล็กครึ่งไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 3 ม. หูใบเป็นปีกแคบๆกว้าง 0.3-0.5 ซม. ยาว 2-4 ซม. ใบ เป็นใบประกอบแบบขน 2 ถึง 4 ชั้น ใบย่อยมีเยอะมาก แกนกลางใบ ยาวราว 5-2.5 ซม. ใบย่อยรูปไข่ ถึงรูปขอบขนานแกมรูปไข่ กว้าง 1.5-4 เซนติเมตร ยาว 4-8 เซนติเมตร ปลายใบแหลมถึงเรียวแหลมสั้นๆโคนใบกลมถึงแหลม ขอบของใบจักมนๆถึงจักแบบฟันเลื่อยตื้นๆเนื้อใบบางและก็เหนียวเหมือนแผ่นกระดาษ เกลี้ยง หรืออาจจะมีขนบางส่วนตามเส้นใบ เส้นใบมี 5-10 คู่ อาจมีขนเล็กน้อย ก้านใบย่อยยาว 2-5 มม. มักมีปีก ก้านใบประกอบยาว 2-8 ซม. สมุนไพร ดอก ออกเป็นช่อแน่น ยาว 8-14 เซนติเมตร มีขนสีสนิมปกคลุม ริ้วแต่งแต้มสามเหลี่ยม มองเห็นไม่ชัดเจน ก้านช่อดอกยาว 3-8 เซนติเมตร แตกกิ่งก้านสาขาจำนวนมาก กลีบเลี้ยงโคนเชื่อมติดกัน ปลายแยกเป็นแฉกแหลม 5 แฉก ยาว 2-2.5 มม. หมดจด กลีบโคนเชื่อมติดกันเป็นหลอดยาว 2-3 มม. ปลายแยกเป็น 5 กลีบ ยาว 1.5-2.5 มิลลิเมตร เกสรเพศผู้มี 5 อัน ติดอยู่ที่หลอดเกสรเพศผู้ ยาว 1.2-2 มิลลิเมตร รังไข่ 1 อัน มี 4-6 ช่อง ก้านเกสรเพศเมียยาว 1-2 มม. ผล เส้นผ่านศูนย์กลาง 8-10 มม. สีแดงเข้ม มี 6 เมล็ด

นิเวศน์วิทยา : ขึ้นในป่าดิบแล้ง ตามท้องทุ่งและป่าละเมาะทั่วไป
สรรพคุณ : ราก ตำเป็นยาพอกโดยผสมกับอาร์เซนิคขาว แก้โรคโรคกุฏฐังและก็ดื่มน้ำยางจากต้นไปพร้อมๆกัน น้ำต้มราก เป็นยาบำรุงธาตุและก็แก้เจ็บท้อง ใบและก็ราก ต้มน้ำดื่มเพื่อช่วยทำให้แผลหายเร็วขึ้น ต้น ยาชงจากต้นกินแก้บิด ผล กินแก้บิดรวมทั้งแก้โรคกุฏฐัง  เม็ด ผสมกับน้ำเชื่อม กินเป็นยาขับพยาธิ แต่จะมีอาการเมาเล็กน้อย

11

สมุนไพรใบระนาด
ชื่อท้องถิ่นอื่น  ใบระนาด , ผักระบาด (ภาคกึ่งกลาง) เมืองมอน (จ.กรุงเทพฯ)
ชื่อวิทยาศาสตร์  Argyreia nervosa (Burm.f.) Bojer
ชื่อพ้อง Argyreia speciosa (L.f.) Sweet
ชื่อวงศ์  CONVOLVULACEAE
ชื่อสามัญ Bai rabaat.
ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์
ไม้เถา (ExC) ลักษณะเลื้อยยาว ตามลำต้นและกิ่งมีขนนุ่มสีขาวหรือน้ำตาลปนเหลือง หนาแน่น มียางเหนียวสีขาว
ใบ เป็นใบผู้เดียว ลักษณะใบรูปไข่หรือรูปกลม กว้าง 8-25 ซม. ยาวราว 10-30 เซนติเมตร ปลายใบมน แหลมหรือแหลมเป็นหาง มีติ่งเล็กสั้น โคนใบรูปหัวใจเว้าลึก แผ่นใบหมดจดหรือค่อนข้างจะสะอาด ด้านท้องใบมีขนคล้ายเส้นไหมสีขาว เทาหรือน้ำตาลแกมเหลือง หนาแน่น เส้นกลางใบ รวมทั้งเส้นใบจะเด่นชัดทางด้านท้องใบ เส้นกิ้งก้านใบมีจำนวนมากเรียงขนานกันเป็นขันบันได ก้านใบสั้นกว่า หรือยาวพอๆกับตัวใบ
สมุนไพร ดอก ออกใกล้เป็นช่อ ก้านช่อดอกแข็ง ยาวถึง 20 เซนติเมตร ก้านดอกสั้นเป็นเหลี่ยม ใบแต่งแต้มใหญ่ ลักษณะรูปไข่ขอบขนาน หรือรูปรี ยาว 3.5-5 ซม. ปลายเรียวแหลมคม ด้านนอกมีขนนุ่มฟู ภายในหมดจด หลุดร่วงง่าย กลีบรองกลีบรูปรีกว้าง ปลายใบมนหรือแหลม และก็สองกลีบนอกยาว 15 ม.ม ส่วนสามกลีบในสั้น ข้างนอกนั้น มีขนสีขาวนุ่มหนาแน่น ด้านในสะอาด กลีบดอกใหญ่ เชื่อมชิดกันเป็นรูปท่อหรือกรวย ยาว 6 เซนติเมตร สีม่วงปนชมพู ลาบกลีบจักเป็นแฉกตื้นๆที่บริเวณกลางกลีบแต่ละกลีบมีขนุ่มหนาแน่น ก้านเกสรผู้มีขนปุกปุยที่โคน
ผล ลักษณะกลม เส้นผ่านศูนย์กลางราวๆ 2ซม. ปลายมีติ่งสีน้ำตาลอมเหลือง

นิเวศวิทยา
มีบ้านเกิดในประเทศประเทศอินเดีย ในประเทศไทยกำเนิดจากที่รกร้างว่างเปล่า ชายป่าดงดิบ แล้วก็ป่าเบญจพรรณธรรมดา ส่วนมากปลูกขึ้นร้านค้าเป็นไม้ประดับและบังร่มเงาก้าวหน้า
การปลูกและขยายพันธุ์
เป็นไม้ที่โล่งแจ้ง ชอบแสงแดดจัด จะขึ้นเกาะพิงตามต้รไม้ยืนต้นๆเจริญเติบโตก้าวหน้าในดินร่วยซุยที่มีอินทรียวัตถุมากมาย ขยายพันธ์ุด้วยการทำหมันทาบกิ่ง หรือการปักชำ
ส่วนที่ใช้ รส รวมทั้งสรรพคุณ   
ราก รสจืดเฝื่อน เป็นยาขับน้ำเหลืองเสีย บำรุงปรับปรุงข้ออักเสบ กระตุ้นความกำหนัด ขับฉี่ แก้โรคเท้าช้าง โรคอ้วนที่่เกิดขึ้นได้เนื่องมาจากการสั่งสมไขมันมากมายใบ   รสเฝื่อนฝาด ใช้พอกฝีรวมทั้งบาดแผลแก้อักเสบ แก้โรคผิวหนังทั่วไป น้ำคั้นหยอดหูแก้หูอักเสบ
การใช้และก็ปริมาณที่ใช้

  • เป็นยารักษาโรคผิวหนัง โดยใช้ใบสด 4-7 ใบ ล้างน้ำให้สะอาด แล้วเอามาโขลกอย่างละเอียด ใช้ทาและก็พอกบริเวณที่เป็น วันละ 2-3 ครั้ง เสมอๆ กระทั่งจะหาย


12

สมุนไพรลิ้นงูเห่า
ชื่อพื้นบ้านอื่น  ลิ้นงูเห่า (เมืองจันท์)
ชื่อวิทยาศาสตร์  Clinacanthus siamensis Bremek.
ชื่อตระกูล  ACANTHACEAE
ชื่อสามัญ Lin gnu hao.
ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์
ไม้เถาล้มลุก (HC) ลักษณะพุ่มไม้เลื้อย คล้าบต้นเสลดพังพอนตัวเมีย ลำต้นกลมสีเขียวเรียวยาว ใบ เป็นใบลำพัง ลักษณะใบรูปหอกหรือรูปหอกแกมขอบขนาน กว้าง 2-4 ซม. ยาว 6-12 เซนติเมตร ปลายใบแหลม โคนใบแหลม ขอบของใบเรียบ ก้านใบเล็กกลม แผ่นใบมีสีเขียวเข้ม ใบดกแล้วก็หนาทึบดอก ออกดอกเป็นช่อกลุ่ม สีแดงผสมส้ม แต่ละข่อมีดอกย่อยอัดแน่น 10-15 ดอก ลักษณะคล้ายดอกเสมหะพังพอนตัวเมีย กลีบเลี้ยงสีเขียวเป็นรูประฆังตื้นๆโคนดอกติดกันเป็นหลอดยาว ปลายแยกเป็นกลีบ 2 กลีบมีเกสรตัวผู้เป็นสีเหลืองแทงพ้นกลีบ ผล เมื่อแห้งแตกได้ ด้านในมีเมล็ด

นิเวศวิทยา
กำเนิดตามที่รกร้างว่างเปล่าทั่วๆไป นิยมปลูกตามสถานที่ต่างๆอีกทั้งสวนสาธารณะ วัดและก็อาคารบ้านเรือน เพื่อเป็นไม้ประดับแล้วก็ใช้ประโยชน์ทางยา
การปลูกและขยายพันธุ์
เป็นไม้กลางแจ้ง ชอบแดดจัด น้ำไม่ขัง เจริญวัยได้ในดินร่วนซุย นิยมปลูกเป็นแปลงหรือเป็นแถว ขยายพันธ์ฺด้วยการเพาะเมล็ดหรือการปักชำกื่ง
ส่วนที่ใช้รสและสรรพคุณ
[url=http://www.disthai.com/]สมุนไพร[/url] ราก รสจืดเย็น ตำพอกดับพิษแมลงกัดต่อย
ใบ รสจืดเย็น ตำหรือขยี้ทาแก้พิษร้อน โรคผิวหนัง พิษอักเสบรวมทั้งปวดฝี รักษาแผลไฟลุก น้ำร้อนลวก ลดอาการอักเสบ
การใช้และก็ปริมาณที่ใช้

  • เป็นยารักษาโรคผิวหนัง โดยใช้ใบสด 10-20 ใบ ล้างน้ำให้สะอาด แล้วนำมาโขลกให้ถี่ถ้วน ใช้ทาแล้วก็พอกรอบๆที่เป็น วันละ 2-3 ครั้ง เป็นประจำ กระทั่งจะหาย 2. ลดอาการปวดแสบปวดร้อนของตุ่มแผลงูสวัด โดยใช้ใบสด 10-20 ใบ ล้างให้สะอาดเอามาตำอย่างรอบคอบผสมสุราโรงน้อย เอามาทาและก็พอกรอบๆที่มีลักษณะร ตอนเช้า-เย็น เป็นประจำ


13

ปลาช่อน
ปลาช่อนเป็นสัตว์เลือดเย็น มีกระดูกสันหลัง
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Channa striata (Bloch)
จัดอยู่ในตระกูล Channidae
มีชื่อสามัญว่า snakehead murrel
บางถิ่น (ตะวันตกเฉียงเหนือรวมทั้งอีสาน) เรียก ปลาค้อ ก็มี
ชีววิทยาของปลาช่อน
ปลาช่อนมีรูปร่างกลมเป็นทรงกระบอก ลำตัวข้างหางจะแบนบางส่วน ความยาวของลำตัวเมื่อโตสุดกำลัง ๖๐-๗๕ ซม. (มีกล่าวว่าลำตัวยาวได้ถึง ๑ เมตร) หรือ มีความยาวเป็น ๕.๕-๖ เท่าของความลึกของลำตัว แล้วก็เป็น ๓.๒-๓.๓ เท่าของส่วนหัว ลำตัวข้างบนโค้งลงนิดหน่อย ส่วนเรือท้องแบน ด้านข้างของส่วนหางแบน ลำตัวมีตั้งแต่ว่าสีเทาถึงสีเทาคละเคล้าน้ำตาล ข้างหลังสีดำ ส่วนท้องสีขาว และอาจมีจุดประสีดำหรือสีน้ำตาลกระจัดกระจายอยู่ทั่วๆไป ด้านข้างของลำตัวมีลายสีน้ำตาลหรือสีเทาปนดำ (ขนาดแล้วก็รูปร่างไม่สม่ำเสมอ) พาดขวางลำตัวจากรอบๆใต้เส้นข้างตัวไปยังบริเวณท้อง ในลางตัวลายกลุ่มนี้บางทีอาจพิงขวางลำตัวต่อเนื่องกันจากรอบๆครีบหูถึงคอดหางราว ๑๕ แถบ   แม้กระนั้น สีรวมทั้งลายนี้เปลี่ยนไปตามถิ่นที่อยู่แล้วก็ฤดู หัวปลาช่อนมีขนาดใหญ่ ลักษณะแบนจากบนลงข้างล่าง ตามีขนาดใหญ่ อยู่ข้างๆของส่วนหัว จะงอยปากกลมมน ปากกว้างและเฉียงลง มุมปากลึกและก็ยื่นเลยจากตามาก ขากรรไกรสามารถยึดหดได้ ขากรรไกรด้านล่างยื่นล้ำขากรรไกรบนบางส่วน ฟันที่ขากรรไกรบนและด้านล่างเป็นซี่เล็กมาก ติดกันเป็นแผ่นและแหลมคม ขากรรไกรบนมีเขี้ยว มีฟันที่เพดานข้างหน้าและเพดานส่วนใน ฟันที่กรามรวมทั้งเพดานมีราว ๔ แถว แผ่นปิดกระพุ้งแก้มเปิดกว้างได้ รอบๆบ้องคอเหนือเหงือกมีอวัยวะพิเศษช่วยหายใจ  ทำให้เคลื่อนอยู่บนบกและก็ฝังตัวอยู่ในโคลนได้เป็นเวลานาน  ส่วนบนและก็ข้างๆหัวมีเกล็ดปกคลุมครีบหลังและครีบตูดยาวเกือบถึงโคนครีบหาง ครีบข้างหลังมีก้านครีบ ๓๘-๔๒ ก้าน ครีบตูดมีก้านครีบ ๒๔-๒๖ ก้าน ครีบอยู่ทางด้านท้องใกล้ช่องเปิดทวารรวมทั้งครีบตูด ครีบหูอยู่ข้างๆของลำตัวต่อจากช่องเหงือก ครีบหางกลม คอดหางแบนข้าง  ครีบทุกครีบมีสีเทาปนสีน้ำตาลดำ และครีบทุกครีบไม่มีก้านครีบแข็ง เกล็ดปลาช่อนมีลักษณะกลมมน ขอบเรียบ เกล็ดตามลำตัวมีสีเทาถึงสีน้ำตาลอมเทา ส่วนหลังสีดำ เกล็ดบนเส้นข้างลำตัวมี ๕๒-๕๗ เกล็ด เส้นข้างลำตัวไม่ต่อกันเป็นแนวเดียว แต่มีรอยหักลงไปตรงบริเวณเกล็ดที่ ๑๗-๒๐ ข้างบนแล้วก็ด้านข้างของลำตัวมีเกล็ดขนาดใหญ่ แม้กระนั้นเกล็ดที่บริเวณศีรษะแข็งกว่าเกล็ดที่รอบๆลำตัว ปลาช่อนเป็นปลาที่มีนิสัยดุร้าย   ทรหดอดทน   ทำมาหากินตั้งแต่ระดับพื้นดินจนกระทั่งผิวน้ำ ถูกใจอาศัยอยู่ในน้ำที่มีความลึกไม่เกิน ๑ เมตร โดยเฉพาะในรอบๆที่มีพรรณไม้น้ำให้หลบตัวได้ ปลาช่อนสืบพันธุ์กันในฤดูฝน  โดยที่ตัวผู้รวมทั้งตัวเมียที่อยู่ในวัยเจริญพันธุ์จะจับคู่กัน  ช่วยกันกัดต้นหญ้าชายน้ำเพื่อทำแอ่งวางไข่ หลังจากนั้นตัวเมียก็ออกไข่ แล้วเพศผู้ฉัดน้ำอสุจิเข้าผสม ตัวผู้ทำหน้าที่คอยดูแลลูก  ประชาชนเรียกลูกอ่อนของปลาช่อนว่า ลูกครอก เมื่อยังเล็กตัวมีสีออกแดง ดำผุดดำว่ายอยู่ตามแอ่งน้ำไม่ลึกนัก โดยมีบิดาปลาช่อนซุ่มตัวรอระวังอยู่ ปลาช่อนกินปลาเล็กและเนื้อสัตว์อื่นเป็นอาหาร เป็นปลาที่พบได้มากในทุกภาคของประเทศไทย

ประโยชน์ทางยา
สมุนไพร แพทย์แผนไทยรู้จักใช้ปลาช่อนเป็นเครื่องยามาแต่ว่าโบราณ หนังสือเรียนสรรพคุณยาโบราณว่า เนื้อสด มีรสหวาน ถูกใจกับธาตุทั้งมวล นำมาซึ่งการก่อให้เกิดเสลด ปิดตะยับยั้งวาตะ เนื้อแห้ง มีรสหวาน มัน มีคุณประโยชน์ชูกำลัง แก้อ่อนเพลีย แก้เด็กตัวร้อน นอนสะดุ้ง   มือเท้าเย็น หลังร้อน หอบ  ชักจากไข้สูง แก้ชางทับสำรอก ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง ดี มีรสขม   แก้ตาอักเสบ ตาแดง แก้ลอยแผลเป็น   หางแห้ง มีรสเย็น คาว แก้เม็ดยอดในปาก แก้ฝ้าละออง และเกล็ด มีรสจืดชืด  คาว ทำให้เกิดลมเบ่งเวลาคลอด พระหนังสือโรคนิทาน ให้ยาขนานหนึ่งสำหรับใช้หยอดตาแก้ “น้ำตาตกหนักให้ตามัว” ยาขนานนี้เข้า “หินในสีสะปลาช่อน” หรือหินในหัวปลาช่อน   เป็นเครื่องยาด้วย  ดังต่อไปนี้ น้ำตานั้น  แตกพิการให้ตามัว  ให้น้ำตาตกหนัก  แล้วตั้งแต่แห้งไปตานั้นก็เปนดุจเยื่อ ผลลำไย ถ้าหากจะแก้ให้ประกอบยานี้  รากคนทิสอ ๑  รากเสนียดจัญไร ๑  ผลมะตูมอ่อน  ๑  ขิงแห้ง ๑ ทำเท่าเทียม  ต้มกิน  แล้วจึงประกอบยาหยอดตาให้ประชุม  หินในสีสะปลาช่อน  ๑  บัลลังก์หิน ๑ พิมเสน  ๑ ฝนหยอดตา  สังเกตดูถ้าหากมีน้ำตาไหลออกมาถึงแก้ม  คนไข้นั้นก็ยังไม่ตาย  ถ้าเกิดไม่มีน้ำตา  ตายแล   พระคัมภีร์ธาตุภิวังค์ ให้ยาแก้ไข้ที่ทำให้ชักขนานหนึ่ง ชื่อ “ยาอนันตไกรวาต” ยาขนานนี้เข้า “คางปลาช่อน” เป็นยาเครื่องด้วย ดังนี้ ยาชื่ออนันตไกรวาต  แก้พิษไข้ทำให้ชักลิ้นหยาบคางแข็ง  แล้วก็ชักให้สั่นไปกาย  แลทำพิษต่างๆ ถ้าเกิดจะแก้ท่านให้เอากระดูกงูงูเหลือม ๑  กระดูกงูทับสมิงคลา  ๑  คางปลาช่อน ๑ งาช้าง ๑  ฟันกรามแรด ๑ ยาทั้งนี้ขั้วให้เกรียม โกฐหัวบัว  ๑  โกฐสอ  ๑  โกศกระดูก  ๑  เทียนดำ  ๑  ผลโหระพา  ๑  ผลผักชี  ๑  น้ำประสานทอง  ๑ ใบพิมเสน  ๑ ใบสันพร้าหอม ๑ ใบผักหวาน ๑ ใบทองหลางน้ำ  ๑  รากถั่วภู  ๑  รากตำลึงตัวผู้  ๑  ดอกบุนนาค  ๑  ดอกพิกุล  ๑  ยาทั้งนี้เอาส่วนเท่ากัน  บดทำแท่งไว้ น้ำกระสายยานั้นให้เอาชาวเข้าหรือน้ำดอกไม้ก็ได้ แซกดีงูแลพิมเสน กินแก้เขมือบ แก้ชัก แก้เชื่อมมึน แก้ลิ้นหยาบคางแข็ง อีกทั้งกินซะโลมก็ได้แล ยานี้ได้เชื่อมาแล้ว เปนมหาวิเศษนัก

14

จงโคร่ง
ควรโคร่งเป็นสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก มี ๔ เท้า มีกระดูกสันหลัง
จัดอยู่ในตระกูล Bufonidae สกุลเดียวกับคางคก
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Bufo asper
บางถิ่นเรียก จงโคร่ง นกกระทาหอง กระหอง หรือ กง ก็มี
ชีววิทยาของจงโคร่ง
ต้องโคร่งมีลักษณะทั่วๆไปคล้ายกับคางคกบ้าน แม้กระนั้นตัวโตกว่ามากมาย เป็นสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก ที่มีตัวโตที่สุดในประเทศไทย มีลักษณะที่ไม่เหมือนกับคางคกบ้าน หลายชนิด ที่สำคัญคือ ความกว้างของแก้วหู สั้นกว่าครึ่งหนึ่งของความกว้างของตา รวมทั้งอยู่ห่างจากตามาก สันกระดูกเหนือแก้วหูดกนมาก กระดูกหน้าผาก ระหว่างตากับหู ทั้งสองข้าง บุบ กึ่งกลาง กระดูกสันหลังมีร่องลึกกึ่งกลาง ผิวหนังใต้คอใต้ท้องมีสีชมพู ส่วนบนค่อนข้างดำ มีสีแดงเป็นหย่อมๆมากมายน้อยแตกต่างกันไปแต่ละตัว มีปุ่มนูนๆอยู่ทั่วไป ตามส่วนบนของตัว ใต้อุ้งเท้ามีปุ่มตามข้อนิ้วมาก ใต้ข้อเท้ามีปุ่มใหญ่อยู่ ต้ายข้อเท้ามีปุ่มใหญ่อยู่สองปุ่ม ๒ ปุ่มได้ข้อนิ้วมีตุ่มไม่ใหญ่นัก นิ้วเท้ามีพังผืด ซึ่งระหว่างนิ้วทุกนิ้ว ตัวโตเต็มวัยที่วัดจากปากถึงตูดราว ๒๖เซนติเมตร จงโคร่งมักอาศัยอยู่ตามซอกหินของเทือกเขา ที่มีป่าไม้เป็นสุขเปียกชื้น ลางตัวเข้าไป อาศัยอยู่ในบ้านคน เพื่อรอรับประทานแมลงที่มาเล่นแสงไฟ พบได้ตั้งแต่ทางภาคใต้ของประเทศไทย ลงไปจนกระทั่งนานเลเซียรวมทั้งเกาะ สุมาตราของอินโดนีเซีย

สัตวศาสตร์ชาติพันธุ์ของ จงโคร่ง
สมุนไพร [/b]ประชาชนทางปักษ์ใต้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอำเภอเบตงจังหวัดยะลา มักถือกันว่าบ้านใดมีต้องโคร่งอาศัยอยู่ด้วย บ้านนั้นจะอยู่เย็นเป็นสุข แม้คนใดกันแน่ทำร้ายต้องโคร่ง ผู้นั้นหรือวงศ์ญาติ ก็จะเผชิญโชคร้าย ดังนั้นเจ้าของบ้านจึงมักปล่อยให้ควรโคร่ง อาศัยอยู่ในบ้าน เสมือนเป็นสัตว์เลี้ยงชนิดหนึ่ง ปลดปล่อยให้ทำมาหากินแมลงที่มาเล่นแสงไฟในบ้าน ไม่มีใครกล้ารบกวน ทำร้าย หรือรังควาน หนังต้องโคร่งมีต่อมยางที่เป็นพิษราวกับหนังคางคก ขโมยเคยใช้หนังควรโคร่งแห้ง ผสมกับเห็ดเมาลางประเภท ใบแล้วก็ยางของสมุนไพรลางอย่าง ทำเป็นชุดไฟสำหรับรม เจ้าของบ้านได้ดมยานี้ก็จะเมา หลับ หรือสลบไป โจรก็จะเข้าไป ลักขโมยหรือปล้นได้ราวกับตั้งใจ กรรมวิธีแก้พิษนั้นให้ดื่มน้ำมะพร้าวอ่อน แล้วล้างหน้าด้วยน้ำมะพร้าวอ่อน ก็จะฝืนได้เป็นปรกติ หมอแผนไทยใช้หนังจงโคร่งแห้งผสมยาเบื่อเมา ทำให้นอนหลับใช้บำบัดรักษาโรคคุดทะราด
สัตวศาสตร์เชื้อชาติเป็นยังไง
คำ “สัตวศาสตร์เชื้อสาย” นี้ แปลจากคำในภาษาอังกฤษว่า ethnozoologyเป็นศาสตร์ที่ศึกษาเล่าเรียนความสัมพันธ์ โดยตรงในแง่มุมต่างๆระหว่างกันและกัน ของพรรณ สัตว์ที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ กับมนุษย์เชื้อสายต่างๆอาทิเช่นความศรัทธาเรื่องสัตว์กับโชคลาง การใช้พรรณสัตว์เป็นอาหาร เป็นยาบำบัดโรค
ชั้นสัตว์เลื้อยหรือคลาน
ชั้นสัตว์เลื้อยหรือคลาน(class Reptlia) สัตว์ในกลุ่มนี้มักถูกเรียกเป็น สัตว์เลื้อยคลาน ซึ่งไม่น่าจะถูกในความจริง ด้วยเหตุว่าสัตว์เหล่านี้บางประเภทหรือเปล่าได้แต่ว่าคลานมิได้ อย่างเช่นงูต่างๆลางประเภทเคลื่อนที่โดยการเลือกคลานแค่นั้น ไม่เลื้อย ตัวอย่างเช่น เต่า ไอ้เข้ สัตว์ที่อยู่ในกลุ่มนี้จำนวนมากเป็นสัตว์บกอย่างแท้จริง ผิวหนังเป็นเกล็ดน้ำแข็งไม่สามารถที่จะใช้หายใจได้ หายใจทางปอด ไม่มีความเคลื่อนไหวรูปร่าง มีหัวหัวใจ ๓ หรือ ๔ ห้องไม่สมบูรณ์เป็น หัวใจมีห้องบน ๒ ห้อง ส่วน ๒ ห้องข้างล่างแยกกันไม่สนิท นอกจากจระเข้ ส่วนพวกนี้คลอดลูกเป็นไข่ก่อน สัตว์เลื้อยหรือคลานที่ใช้ประโยชน์ทางยามีหลากหลายประเภท ดังเช่นงูต่างๆตะไข้ ตุ๊กแก ตะพาบ แล้วก็เต่า

15

ตะพาบน้ำ
ตะพาบน้ำ (mud turtle หรือ soft-shelled turtle) เป็นสัตว์คลานจำพวกหนึ่งจัดอยู่ในวงศ์ Trionychidae มีลักษณะเหมือนเหมือนเต่าน้ำจืด ต่างกันตรงที่กระดองบน (carapace) และกระดองด้านล่าง (pastron) ไม่มีกระดูกเป็นแผ่นใหญ่ๆแม้กระนั้นมีหนังหุ้มแทน มีนิ้วยาว ตีนข้างหน้ามีแผ่นพังผืดกว้าง ใช้สำหรับพุ้ยน้ำ มีเล็บเพียง ๒-๓เล็บ คอหดในกระดองได้มิด แต่ว่าสามารถยืดคอออกได้ยาวมากเมื่อจะงับเหยื่อหรือกัดศัตรู ตะพาบน้ำทุกประเภทเป็นสัตว์น้ำจืด มักพบอยู่ตามห้วย สระ หนอง แล้วก็ตาม แม่น้ำลำคลอง ตะพาบสามารถขุดรูเป็นโพรงสำหรับอาศัย แล้วก็ยืดคอขึ้นมาหายใจบนผิวน้ำ หรือยืดคอออกไปฮุบกุ้งปลาที่ว่ายน้ำผ่าน โดยที่ตัวไม่ต้องออกมาจากโพรงเมื่อน้ำในบึงหนองแห้งลงในฤดูแล้ง ตะพาบน้ำจะทำโพรงอยู่ใต้ดินได้นาน ตราบจนกระทั่งฝนตกก็เลยออกมาจากโพรงรวมทั้งเริ่มหาสัตว์น้ำต่างๆรับประทานเป็นของกิน ตะพาบกินอีกทั้งกุ้งแล้วก็ปลาใหม่ๆและก็เนื้อสัตว์ที่เน่าเปื่อย สามารถว่ายไปพบกินไกลๆสำหรับการใช้มือจับตะพาบนั้นจับได้เฉพาะตรงที่ขอบกระดองข้างหน้าของต้นขาข้างหลัง ถ้าจับไม่ถูกตำแหน่งตะพาบซึ่งมีคอยาวจะยืดคอออกมาเหลียวกัดมือได้
ตะพาบในประเทศไทย
ตะพาบที่พบในประเทศไทยมีอย่างน้อง ๖ ประเภท เป็น
๑.ตะพาบธรรมดา
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Amyda cartilaginea (Boddart)
สมุนไพร ประเภทนี้กระดองบนค่อนข้างจะแบน ขอบกระดองอ่อนนิ่ม เมื่อโตเต็มที่กระดองบนบางทีอาจยาวได้ถึง ๘๓ เซนติเมตร ขอบข้างหน้าของกระดองบนเป็นปุ่มตะปุ่มตะป่ำ ขอบกระดองข้างล่างไม่มีสีเด่น ปากค่อนข้างแหลม ที่หนังบนข้างหลังเป็นริ้วเล็กๆนูนขึ้นมาทั่วทั้งยังหลัง ตัวอ่อนมีสีเขียวขี้ม้าแกมเทา บางตัวมีจุดเหลืองๆหรือจุดดำๆขอบเหลือง หัวมีจุดเหลืองๆเป็นจุดใหญ่ทางด้านข้าง พอสมควรแก่ จุดเหลืองบนข้างหลังมักหายไป จุดที่หัวก็ลางเลือนไป ที่ใต้ท้องของเพศผู้มีสีขาว แม้กระนั้นที่ใต้ท้องของตัวเมียเป็นสีเทา ตะพาบน้ำประเภทนี้มีมากมาย พบทั่วไปในแม่น้ำลำคลอง หนอง สระ ในภาคกึ่งกลางของประเทศไทย อาจเจอตามสายธารรวมทั้งห้วยที่ตีนเขา นอกจากนี้ยังพบในภาคใต้ของประเทศพม่า ลาว เวียดนาม เขมร มาเลเซีย รวมทั้งตามหมู่เกาะมลายู
๒.ตะพาบน้ำหัวทู่ หรือ ตะพาบน้ำหัวกบ
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Pelochelys bibroni Owen
จำพวกนี้กระดองบนค่อนข้างแบน ขอบกระดองอ่อนนิ่ม ขอบข้างหน้าของกระดองบนเรียบ เมื่อโตเต็มกำลังมีขนาดใหญ่ กระดองบนอาจยาวได้ถึง ๑๒๐ เซนติเมตร จมูกสั้น หัวค่อนข้างจะแบนแล้วก็เล็กเมื่อเทียบกับลำตัว ความยาวของกะโหลกหัวใกล้เคียงกับความกว้าง ปากไม่แหลม ขาหน้าสั้น ตีนกว้าง กระดองข้างหลังมีสีเขียวขี้ม้าอมเทามีรูบุบเล็กๆทั่วไป มีจุดเหลืองๆกระจายอยู่ทั่วๆไป กระดองด้านล่างสีขาว ในประเทศไทยพบอยู่ด้านใต้ นอกจากนี้ยังพบที่ประเทศ ลาว เวียดนาม กัมพูชา มาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ และภาคใต้ของจีน
๓.ตะพาบน้ำหลังลายกะรัง หรือ ตะพาบน้ำม่านลาย
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Chitra chitra Gray
ชนิดนี้กระดองบนค่อนข้างจะแบน ขอบกระดองอ่อนนิ่ม ขอบด้านหน้าของกระดองบนเรียบ เมื่อโตเต็มกำลังมีขนาดใหญ่ กระดองบนอาจยาวได้ถึง ๑๒๒ ซม. เป็นชนิดที่มีตัวโตที่สุดของประเทศไทยรวมทั้งของโลก จมูกสั้น หัวค่อนข้างแบนและก็เล็ก ความยาวของหัวกะโหลกหัวเป็น ๒ เท่าของความกว้าง มีลวดลายบนหนังด้านบน เมื่อยังอายุยงน้อย กระดองบนมีสีเขียวอมเทา มีจุดลายดำเลอะๆพอมีอายุเยอะขึ้นเรื่อยๆ บริเวณคอและกระดองบนจะมีลวดลายสีเหลืองหรือสีน้ำตาลเหมือนหินกะรังแต่พอใช้แก่มากมาย ลายสีนี้กลับจางลงไปอีก พบบริเวณที่ลุ่มแม่น้ำแม่กลองในประเทศไทยแถบที่ลุ่มอิระวดีในประเทศเมียนมาร์ ลุ่มแม่น้ำคงคาแล้วก็แม่น้ำสินธุในประเทศประเทศอินเดีย
๔.ตะพาบสันหลังยาว หรือ ตะพาบน้ำแก้มแดง
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dogania subplana Geoffrey
จำพวกนี้กระดองบนค่อนข้างแบน ยาว ขอบสองข้างออกจะขนานกัน สีเขียวหม่นแกมน้ำตาล ไม่กลมอย่างตะพาบน้ำชนิดอื่นๆขอบกระดองอ่อนนิ่ม ขอบข้างหน้าของกระดองบนเรียบเมื่อโตเต็มที่กระดองบนยาวได้ถึง ๒๖ ซม. หัวออกจะใหญ่เมื่อเทียบกับลำตัว ปากแหลม กระดองข้างล่างไม่มีจุดสีดำกระจ่าง ที่ข้างคอรวมทั้งแก้มมีสีแดงเรื่อๆเจอได้ตามแหล่งน้ำสายธารบนที่สูงทางภาคตะวันตกรวมทั้งภาคใต้ของเมืองไทยนอกจากยังบางทีอาจพบในประเทศเมียนมาร์มาเลเซีย และก็ฟิลิปปินส์
๕.ตะพาบน้ำไต้หวัน
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Pelodiscus sinensis sinensis Wiegmann
ประเภทนี้กระดองบนค่อนข้างแบนขอบกระดองอ่อนนิ่ม ขอบด้านหน้าของกระดองบนเรียบ เมื่อโตสุดกำลังกระดองบนยาวได้ถึง ๒๕ เซนติเมตร กระดองบนมีสีเขียวขี้ม้าหรือสีน้ำตาล กระดองล่างมีจุดสีดำแน่ชัด รวมทั้งมีสีส้มในระยะก่อนวัยเจริญพันธุ์ ที่รอบตามีเส้นเล็กๆเป็นรัศมีเป็นตะพาบน้ำจำพวกพื้นเมืองของจีน นำมาเลี้ยงเป็นสัตว์อาสิน นิดหน่อยหลุดมาขยายพันธุ์ในแหล่งน้ำธรรมชาติ
๖.ตะพาบน้ำหับ
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Lissemys punctate scutata (Peters)
เป็นตะพาบที่พบใหม่และมีขนาดเล็กที่สุดของเมืองไทย เมื่อโตเต็มที่กระดองหลังบางทีอาจยาวได้ถึง  ๑๖  เซนติเมตร  กระดองข้างหลังโค้ง นูน สีเขียวหมองหรือสีน้ำตาล  สามารถหับหรือปิดกระดองได้ทั้งสิ้น พบครั้งแรกบริเวณชายแดนไทยเมียนมาร์ แถบจังหวัดตาก  เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมานี้เอง มีจำนวนน้อยแล้วก็หายาก
ประโยชน์ทางยา
ตะพาบน้ำที่เจอในยาไทยมักหมายถึงตะพาบน้ำธรรมดา แพทย์แผนไทยใช้ดีตะพาบน้ำ เป็นเครื่องยา แบบเรียนยาสรรพคุณโบราณว่า ดีตะพาบน้ำมีรสขม  คาวมีคุณประโยชน์แก้ไข้สันนิบาต แก้พิษรอยแดง แก้โรคตา  รวมทั้งแก้ลมกองละเอียด  (ลมตาลาย   หน้ามืดลายตา) ในหนังสือเรียนพระยาพระนารายณ์มียาขนานหนึ่งเข้า “ดีตะพาบ” เป็นเครื่องยาด้วยดังนี้น้ำมันภาลาธิไตล ให้เอารากหญ้าขัดหมอน รากขี้เหล็ก รากปะคำไก่ รากปะคำกระบือ รากเลี่ยน รากรักขาว รากลำโพงทั้งยัง ๒ รากชุมเห็ด รากฝักส้มป่อย ขมิ้นอ้อย ขิง ข่า ยาดังนี้ควรจะต้มให้ต้ม ควรตำให้ตำ เอาน้ำสิ่งละทนาน   น้ำมันพรรณผักกาด  น้ำมันพิมเสน น้ำมันละหุ่ง น้ำมันงา สิ่งละทนาน หุงให้คงจะแม้กระนั้นน้ำมัน แล้วจึงเอา ดีตะพาบ  ดีงูเหลือม พริกหอม พริกหาง พริกล่อน  ฝิ่น  สิ่งละสลึง เทียนอีกทั้ง ๕  สิ่งละบาท ๑ บดปรุงลงในน้ำมันไว้ ๓ วัน ก็เลยทาแลนวดแก้พระเส้นอันทพฤกให้หย่อนยาน  แลฟกบวม เป็นขั้วเป็นหน่วยแข็งอยู่นั้นให้ละลายออกสม่ำเสมอแลฯ
พระคัมภีร์ปฐมจินดาร์ให้ยาแก้ซางเด็กขนานหนึ่งที่เขา  “ดีตะพาบ” เป็นเครื่องยาด้วยดังต่อไปนี้
ขนานหนึ่ง ท่านให้เอาฟันกรามแรด ๑  กล้วยกรามช้าง ๑  งา  นอแรด ๑  เขี้ยวเสือ ๑  เขี้ยวตะไข้  ๑  เขี้ยวหมู  ๑  กระดูกงูทับทาง ๑ โกฏอีกทั้ง  ๕  ขมิ้นอ้อย  ๑ ไพลดีตะพาบ ๑  ดีงูเหลือม ๑ พิมเสน ๑  รวมยา  ๑๘  สิ่งนี้เอาส่วนเท่ากัน ตำเป็นผงบดปั้นแท่งไว้  ละลายน้ำเหล้า กินแก้ทรางทั้งปวง  หาย

Tags : สมุนไพร

หน้า: [1] 2 3 4